دانشگاه فرهنگیان یزد مطالعات بین رشته ای در آموزش 2981-1902 4 2 2025 09 11 The Effectiveness of Chess Curriculum on Cognitive and Metacognitive Skills of Students with Academic Procrastination اثربخشی برنامۀ درسی شطرنج بر مهارت‌های شناختی و فراشناختی دانش‌آموزان دارای اهمال‌کاری تحصیلی 59 80 4390 10.48310/ise.2025.17991.1174 FA رضا صابری گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران مهین کمالی آموزگار ابتدایی آموزش و پرورش ناحیه دو کرمان،کرمان. ایران مراد حسینی گروه آموزش تربیت بدنی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 06 17 Objective: The present study aimed to investigate the effectiveness of a chess curriculum on the cognitive and metacognitive skills of students with academic procrastination.<br />Method: The research method was quasi-experimental, and the statistical population included sixth-grade male and female students in District 2 of Kerman city during the 2023-2024 academic year. The sampling method was cluster random sampling, through which 72 procrastinating students were selected and divided into a control group (36 students) and an<br />experimental group (36 students). Data were collected using Savari's Procrastination Questionnaire (2011), Nejati's Cognitive Skills Questionnaire (2013), and Mokhtari and Richard's Metacognitive Skills Questionnaire (2002).<br />Findings: The findings indicated that the chess curriculum significantly improved cognitive skills such as memory, selective attention, inhibitory control, decision-making, planning, sustained attention, social cognition, and cognitive flexibility (P < 0.001). Additionally, chess training significantly enhanced metacognitive skills, including general reading strategies, problem-solving, and supportive reading strategies (P < 0.001). Conclusion: Based on the findings, it can be concluded that chess training can strengthen students' cognitive and metacognitive skills, and this outcome should be considered in curriculum planning. <strong>زمینه و هدف</strong><strong>:</strong> اهمال‌کاری تحصیلی یکی از چالش‌های مهم نظام آموزشی است که می‌تواند عملکرد تحصیلی و رشد مهارتی دانش‌آموزان را تحت‌تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامۀ درسی شطرنج بر بهبود مهارت‌های شناختی و فراشناختی دانش‌آموزان دارای اهمال‌کاری تحصیلی انجام شد. تمرکز اصلی بر شناسایی نقش بازی شطرنج در ارتقای قابلیت‌های ذهنی و تنظیم‌شدگی یادگیری این دانش‌آموزان بود. <strong>روش</strong><strong>:</strong> مطالعه به شیوه‌ای شبه‌آزمایشی انجام شد و جامعۀ آماری آن شامل دانش‌آموزان دختر و پسر پایۀ ششم ناحیۀ ۲ شهر کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود. از طریق نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای، ۷۲ دانش‌آموز اهمال‌کار انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش (هرکدام ۳۶ نفر) تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامۀ اهمال‌کاری سواری (۱۳۹۰)، مهارت‌های شناختی نجاتی (۱۳۹۲) و مهارت‌های فراشناختی مختاری و ریچارد (۲۰۰۲) بود. <strong>یافته‌ها</strong><strong>:</strong> نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که آموزش برنامۀ شطرنج تأثیر معناداری بر بهبود مهارت‌های شناختی از جمله حافظه، توجه انتخابی و پایدار، کنترل مهاری، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، شناخت اجتماعی و انعطاف‌پذیری شناختی دارد (P<0.001). همچنین، در حوزۀ مهارت‌های فراشناختی نیز ارتقاء معناداری در راهبردهای کلی خواندن، حل مسئله و راهبردهای حمایت از خواندن مشاهده شد (P<0.001). <strong>بحث و نتیجه‌گیری</strong><strong>:</strong> یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که آموزش شطرنج می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در تقویت مهارت‌های شناختی و فراشناختی دانش‌آموزان دارای اهمال‌کاری تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج می‌تواند برای معلمان، مشاوران آموزشی و برنامه‌ریزان درسی به منظور طراحی فعالیت‌های آموزشی مؤثر و هدفمند قابل توجه باشد. https://ise.cfu.ac.ir/article_4390_67d9b08c27dc319dd242bae3441bfb32.pdf