نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ و فلسفه علم ، دانشگاه تهران ، تهران، ایران
2 دانشیار تاریخ و فلسفه علم، پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
پیشینه و اهداف: علوم تجربی، به‌ویژه فیزیک، از مهم‌ترین دستاوردهای بشری محسوب می‌شوند؛ اما آگاهی عمومی از سازوکار علمی و نحوه انجام فعالیت‌های علمی محدود است. یکی از دلایل این مسئله، غفلت از آموزش «ماهیت علم» در برنامه‌های درسی علوم است. این مقاله با هدف بررسی رویکردهای مختلف در آموزش ماهیت علم، به‌ویژه در درس فیزیک، و انتخاب رویکردی مناسب برای این منظور نگاشته شده است.
روش‌ها: روش پژوهش مبتنی بر مطالعۀ کتابخانه‌ای و تحلیل محتوایی است که به بررسی و مقایسه دو رویکرد مطرح در آموزش ماهیت علم، یعنی رویکرد توافقی (مؤلفه‌ای) و رویکرد شباهت خانوادگی می‌پردازد.
یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که رویکرد توافقی با وجود کاستی‌هایی، ساختاری منسجم و قابل‌اجرا دارد. در مقابل، رویکرد شباهت خانوادگی از جامعیت نظری بیشتری برخوردار است اما به دلیل پیچیدگی‌های اجرایی، برای سطوح آموزشی همچون دبیرستان چندان مناسب نیست.
نتیجه‌گیری: با توجه به محدودیت‌های اجرایی رویکرد شباهت خانوادگی، استفاده از رویکرد توافقی برای آموزش ماهیت علم در فیزیک توصیه می‌شود. البته به‌منظور ارتقای این رویکرد، پیشنهاد می‌شود که مؤلفه‌های تکمیلی برگرفته از بینش‌های رویکرد شباهت خانوادگی به آن افزوده شوند. همچنین، برای گنجاندن این مؤلفه‌ها در محتوای درسی، طرحی با عنوان «هر فصل، چند مؤلفه» ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها
عنوان مقاله [English]
The Appropriate Approach and Components for Teaching the Nature of Science in Physics Courses
نویسندگان [English]
- Jalal Abdollahi 1
- Iraj Nikseresht, 2
1 PhD student in History of Science, University of Tehran, Iran
2 Associate Professor of History and philosophy of Science, Institute for the History of Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Background and aim: Sciences, especially physics, are among the most significant achievements of humanity. However, few people are aware of the actual mechanisms of science and the way scientific activities are conducted. One reason for this lack of awareness is the insufficient attention to the "nature of science" in the curriculum and science education. This
paper addresses the topic of the nature of science and the appropriate method for presenting and teaching it, particularly in physics lessons (in Iran).
Data and method: Presenting the nature of science through several components has become a standard approach known as the consensus approach. However, this approach has faced criticism and shortcomings. In response, the family resemblance approach has been proposed. Given these two important approaches, the question arises: What is the appropriate method for teaching the nature of science in physics? The article discusses the drawbacks and advantages of both the consensus and family resemblance approaches.
Findings: Despite the comprehensiveness of the family resemblance approach, its complexities make its implementation in high school challenging.
Conclusion: To achieve better and more coherent teaching of the nature of science in physics, the component-based approach should still be utilized. Suitable additional components should be added to address the shortcomings of the consensus approach and insights of the family resemblance approach. Furthermore, to better integrate these components into the educational content, a proposal titled "Each Chapter, Several Components" is suggested.
کلیدواژه‌ها [English]
- Physics Education
- Nature of Science
- Consensus Approaches
- Family Resemblance Approach
- Philosophy of Science
- History of Science
)