مطالعات بین رشته ای در آموزش

سخن سردبیر

از تجربه زیسته تا کنش تربیتی: بازاندیشی در تربیت‌ معلم میان ‌رشته ‌ای

مجتبی مقصودی

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 5-14

https://doi.org/10.48310/ise.2026.24766.1754

چکیده

تربیت‌ معلم در روزگار کنونی با مسائلی روبه ‌روست که پاسخ‌ گویی به آنها بازنگری در بنیانهای نظری را ضروری میسازد. دگرگونی‌ های فناورانه، گوناگونی نیازهای یادگیرندگان و پیچیدگی موقعیت ‌های آموزشی نشان می ‌دهند که معلم را نمیتوان تنها انتقال ‌دهنده دانش یا اجرا کننده برنامه ‌های درسی دانست. معلم در جریان تدریس باید بتواند دانش ... بیشتر تربیت‌ معلم در روزگار کنونی با مسائلی روبه ‌روست که پاسخ‌ گویی به آنها بازنگری در بنیانهای نظری را ضروری میسازد. دگرگونی‌ های فناورانه، گوناگونی نیازهای یادگیرندگان و پیچیدگی موقعیت ‌های آموزشی نشان می ‌دهند که معلم را نمیتوان تنها انتقال ‌دهنده دانش یا اجرا کننده برنامه ‌های درسی دانست. معلم در جریان تدریس باید بتواند دانش تخصصی خود را با شناخت موقعیت، تجربه میدانی و بررسی پیامد های تصمیم‌ های آموزشی پیوند دهد. پرورش چنین معلمی، افزون بر دانش رشته‌ای، به ارتباط میان حوزه ‌های دانشی، تجربه هدفمند در مدرسه و فرصت اندیشیدن دوباره درباره عمل تدریس نیاز دارد. شش مقاله این شماره از فصلنامه مطالعات بین ‌رشته ‌ای در آموزش از دیدگاه ‌های گوناگون به بخشی از این مسائل می ‌پردازند: تجربه استادان از آموزش مجازی، شاخص ‌های کیفیت تدریس در آموزش عالی، برنامه کارورزی و منتورینگ، تجربه زیسته دانشجو معلمان، مقایسه الگوهای تدریس و پیوند طراحی آموزشی با بار شناختی فراگیران. این پژوهش ‌ها، با وجود تفاوت در موضوع و روش، فرصتی برای بررسی پیوند میان تجربه کنشگران، شرایط آموزش و تصمیم‌ گیری حرفه ‌ای فراهم می ‌کنند. پرسش اساسی این است که چگونه می ‌توان یافته ‌های پژوهشی و دانش‌ های گوناگون را به شناخت بهتر موقعیت ‌های آموزشی و بهبود تربیت‌ معلم پیوند داد. پاسخ به این پرسش هم به شناخت دقیق مسائل و هم به فراهم ‌کردن شرایطی نیاز دارد که معلمان بتوانند آگاهانه تصمیم بگیرند، در رو به ‌رو شدن با چالش های واقعی آموزش، شیوه عملشان را بهبود دهند.

مروری

شناسایی عوامل، ملاک ها و نشانگرهای کیفیت تدریس اساتید در آموزش عالی: مرور نظام مند

زهرا حاجی میرزاآقائی یزدی؛ مرضیه دهقانی؛ خاتون علیپور

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 15-43

https://doi.org/10.48310/ise.2026.20957.1449

چکیده

پیشینه و اهداف: طی چند دهه اخیر نقش کیفیت تدریس در ارتقای کیفیت آموزش عالی افزایش یافته است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل، ملاک‌ها، و نشانگرهای مرتبط با کیفیت تدریس در آموزش عالی شکل گرفت.روش‌ها‌: این مطالعه یک مرور نظام‌مند است که با مدل هفت‌مرحله‌ای رایت انجام شد. جستجو در پایگاه‌های داده داخلی (SID، Magiran و Noormags) و بین‌المللی ... بیشتر پیشینه و اهداف: طی چند دهه اخیر نقش کیفیت تدریس در ارتقای کیفیت آموزش عالی افزایش یافته است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل، ملاک‌ها، و نشانگرهای مرتبط با کیفیت تدریس در آموزش عالی شکل گرفت.روش‌ها‌: این مطالعه یک مرور نظام‌مند است که با مدل هفت‌مرحله‌ای رایت انجام شد. جستجو در پایگاه‌های داده داخلی (SID، Magiran و Noormags) و بین‌المللی (Google Scholar و Scopus) انجام شد. معیارهای ورود شامل مقالات پژوهشی چاپ شده در نشریات معتبر و مرتبط با کیفیت تدریس در آموزش عالی در بازه زمانی ۲۰۱۴-۲۰۲۵ (۱۳۹۰-۱۴۰۴ هجری شمسی) بود. مقالات منتشرشده در مجموعه ‌مقالات همایش‌ها، یادداشت‌های سردبیر و مطالعات فاقد روش‌شناسی روشن از جمله مواردی بودند که بر اساس معیارهای خروج از مرور حذف شدند و در نهایت، ۳۱ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. برای اعتباربخشی نتایج از تکنیک توافق میان‌کدگذاران استفاده گردید. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدند.یافته‌ها: تحلیل مطالعات به شناسایی ۳ عامل اصلی (استاد، دانشگاه و دانشجو)، ۱۲ ملاک و ۶۱ نشانگر منجر شد. تحلیل فراوانی نشان داد که عامل استاد با اختلاف، بیشترین فراوانی را در مطالعات داشت و ملاک مهارت‌های حرفه‌ای در حین تدریس پرتکرارترین ملاک بود. عوامل دانشگاه و دانشجو نیز به‌ترتیب به عنوان دومین و سومین عامل پرتکرار شناسایی شدند.نتیجه‌گیری: کیفیت تدریس سازه‌ای چندبعدی است که در ادبیات عمدتاً با شایستگی استاد مفهوم‌پردازی شده است، در حالی که حمایت سازمانی دانشگاه نیز عاملی مهم بوده است. یافته‌ها شکاف پژوهشی در نقش فعال دانشجو و ضرورت حرکت به سمت رویکردهای یادگیرنده‌محور را نشان می‌دهند.

مقاله پژوهشی

روایت یک شکاف: تحلیل تجارب دانشجومعلمان زبان و ادبیات فارسی از بافت آموزشی دانشگاه فرهنگیان

هادی دهقانی یزدلی؛ زهرا مرعشی؛ محمدرضا پاشایی

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 44-73

https://doi.org/10.48310/ise.2026.21581.1504

چکیده

پیشینه و اهداف: روایت‌ها از دیرباز ابزاری بنیادین برای آشکارساختن تجربه‌های انسانی بوده‌اند. هستۀ هر روایت، رخدادهایی است که تجربه‌ زیستۀ راوی را از منظر پدیدارهای انسانی بازمی‌نماید. این آشکارگی، زمینه‌ای برای ارزیابی اندیشه‌ها، رفتارها و کنش‌های فردی و اجتماعی فراهم می‌آورد.روش‌ها‌: پژوهش حاضر، با تکیه بر رویکرد روایت‌پژوهی، ... بیشتر پیشینه و اهداف: روایت‌ها از دیرباز ابزاری بنیادین برای آشکارساختن تجربه‌های انسانی بوده‌اند. هستۀ هر روایت، رخدادهایی است که تجربه‌ زیستۀ راوی را از منظر پدیدارهای انسانی بازمی‌نماید. این آشکارگی، زمینه‌ای برای ارزیابی اندیشه‌ها، رفتارها و کنش‌های فردی و اجتماعی فراهم می‌آورد.روش‌ها‌: پژوهش حاضر، با تکیه بر رویکرد روایت‌پژوهی، به بررسی کیفیت بافت آموزشی در دانشگاه فرهنگیان پرداخته است. هدف، شناخت سویه‌های مؤثر و تأثیرگذار بافت آموزشی بر تجربۀ زیستۀ دانشجویان رشتۀ‌ آموزش زبان و ادبیات فارسی است تا از نتایج آن، در مسیر بهبود آموزش دانشگاهی بهره گرفته شود. جامعهۀ آماری این پژوهش، دانشجومعلمان ورودی سال ۱۳۹۸ دانشگاه فرهنگیان استان تهران در رشتهۀ آموزش زبان و ادبیات فارسی در مقطع کارشناسی است. داده‌ها شامل ۶۰ روایت دانشجویی است که پس از گردآوری روشمند با رویکرد روایت‌پژوهی تحلیل شده‌اند. راویان در روایت‌های خود به رخدادها و تجربه‌های اساسی در بافت آموزشی دانشگاه پرداخته‌اند.یافته‌ها: نتایج تحلیل روایت‌ها نشان می‌دهد تفاوت چشمگیری میان میزان رضایت‌مندی و نارضایتی دانشجومعلمان از مؤلفه‌های موردمطالعه وجود دارد. مجموع بسامد رضایت‌مندی در کل روایت‌ها ۲ مورد و مجموع نارضایتی ۲۲ مورد گزارش شده است. در میان روایت‌های پسران، بیشترین نارضایتی مربوط به ناکارآمدی واحدهای درسی با بسامد ۸ است و در میان روایت‌های دختران، بیشترین نارضایتی به دانش ارائه‌شده‌ استادان و واحدهای ناکارآمد درسی (هر کدام با بسامد ۴) اختصاص دارد. همچنین بالاترین میزان رضایت‌مندی، هم در میان دختران و هم در میان پسران، به کیفیت دانش ارائه‌شده با بسامد ۱ مربوط است.نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر با تأکید بر اهمیت تجربه‌های زیستۀ‌ دانشجومعلمان نشان می‌دهد که اصلاح برنامه‌ریزی درسی و ارتقای کیفیت آموزشی در دانشگاه فرهنگیان ضرورتی اساسی برای تحقق اهداف تربیت معلم است.

مقاله پژوهشی

بازنمایی اقتصاد شناختی در پارادایم‌های نوین آموزشی: مطالعه مقایسه‌ای راهبرد کلاس معکوس و پداگوژی کپسولی در دوره ابتدایی

محدثه اسناوندی؛ رحیم مرادی؛ محسن باقری

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 74-105

https://doi.org/10.48310/ise.2026.22393.1573

چکیده

پیشینه و اهداف: در اکوسیستم‌های یادگیری دیجیتال، مدیریت بهینه منابع ذهنی یا اقتصاد شناختی دانش‌آموزان، به ضرورتی بنیادین در طراحی آموزشی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و مقایسه اثربخشی دو پارادایم نوین آموزشی، یعنی راهبرد کلاس معکوس و پداگوژی کپسولی (یادگیری خرد)، بر مدیریت بار شناختی دانش‌آموزان پایه دوم ابتدایی در درس ... بیشتر پیشینه و اهداف: در اکوسیستم‌های یادگیری دیجیتال، مدیریت بهینه منابع ذهنی یا اقتصاد شناختی دانش‌آموزان، به ضرورتی بنیادین در طراحی آموزشی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و مقایسه اثربخشی دو پارادایم نوین آموزشی، یعنی راهبرد کلاس معکوس و پداگوژی کپسولی (یادگیری خرد)، بر مدیریت بار شناختی دانش‌آموزان پایه دوم ابتدایی در درس علوم تجربی انجام شد.روش‌ها‌: این مطالعه از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر پایه دوم ابتدایی شهر اراک در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ تشکیل داد که از میان آن‌ها، ۱۰۵ دانش‌آموز به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش (کلاس معکوس و پداگوژی کپسولی) و یک گروه کنترل (هر گروه ۳۵ نفر) جایدهی شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه استاندارد بار شناختی پاس (۱۹۹۴) بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) در نرم‌افزار SPSS صورت گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که هر دو راهبرد نوین به‌طور معناداری باعث کاهش بار شناختی در مقایسه با آموزش سنتی شدند. (p<0.01) یافته‌های تفصیلی حاکی از آن بود که پداگوژی کپسولی به دلیل قطعه‌بندی محتوا، در کاهش بار شناختی بیرونی نسبت به کلاس معکوس برتری معناداری دارد. همچنین، راهبرد کلاس معکوس در تعدیل بار شناختی درونی در تکالیف پیچیده اثربخش بود، اما ثبات و پایداری کاهش بار ذهنی در گروه پداگوژی کپسولی در طول زمان بیشتر گزارش شد.نتیجه‌گیری: یافته‌ها مؤید آن است که پداگوژی کپسولی با تحقق عینی مفهوم اقتصاد شناختی، کارایی ذهنی دانش‌آموزان را در درس علوم بهبود می‌بخشد. این راهبرد با کاهش فشار بر حافظه فعال، بستری برای یادگیری عمیق‌تر فراهم می‌کند. بر این اساس، توصیه می‌شود طراحان آموزشی و معلمان با گذار از الگوهای حجیم، از پداگوژی کپسولی برای بهینه‌سازی ظرفیت‌های شناختی دانش‌آموزان در مقطع ابتدایی بهره گیرند.

مقاله پژوهشی

واکاوی ادراک اساتید دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی از آموزش مجازی: فرصت‌ها و چالش‌ها در تجربۀ زیستۀ دوران کرونا

میثم غلام پور؛ محمد محمودی بورنگ؛ سعید رحمتی کهخا؛ احمد عربی جونقانی

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 106-133

https://doi.org/10.48310/ise.2026.20374.1411

چکیده

پیشینه و اهداف: آموزش مجازی به‌عنوان رویکردی نوین در آموزش است که از دوران کرونا در ایران به صورت رسمی وارد چرخۀ آموزش شد در این دوران تغییر رویهها و بسترهای آموزشی تنها راه تداوم آموزش شناخته شد. در این بسترها اساتید مهمترین کارگزاران آموزش بودند. اکنون که بیش از دو سال از همهگیری ویروس کرونا میگذرد، بررسی ادراکات اساتید ... بیشتر پیشینه و اهداف: آموزش مجازی به‌عنوان رویکردی نوین در آموزش است که از دوران کرونا در ایران به صورت رسمی وارد چرخۀ آموزش شد در این دوران تغییر رویهها و بسترهای آموزشی تنها راه تداوم آموزش شناخته شد. در این بسترها اساتید مهمترین کارگزاران آموزش بودند. اکنون که بیش از دو سال از همهگیری ویروس کرونا میگذرد، بررسی ادراکات اساتید در زمینۀ این رویکرد آموزشی، میتواند زمینه لازم برای آموزش بهتر مجازی را فراهم آرود. هدف پژوهش حاضر بررسی ادراک اساتید دانشگاه فرهنگیان در زمینۀ آموزش مجازی بر مبنای تجارب زیستۀ در دوران کرونا بود.روش‌ها‌: رویکرد پژوهش حاضر کیفی و از نظر روش مبتنی بر مطالعات پدیدارنگاری از نوع توصیفی است. جامعه آماری هدف مطالعه در این پژوهش اساتید دانشگاه فرهنگیان استان خراسان جنوبی در پردیسهای شهید باهنر بیرجند، سجاد و مرکز مدرس شهرستان قائنات بودند بر اساس نمونهگیری موارد مطلوب (هدفمند) 16 نفر از اساتید این دانشگاه در پژوهش شرکت کردند. دادهها، از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختار یافته جمعآوری شدند. تحلیل دادهها از طریق فرآیند تحلیل مضمون انجام شد. جهت افزایش اعتبار یافتههای پژوهش حاضر از معیارهای لینکلن و کوبا استفاده شده است.یافته‌ها: تحلیل ادراکات مشارکتکنندگان نشان داد اساتید در مواجهه با این رویکرد تدریس دو رفتار پذیرش و مقاومت را از خود نشان دادند و تبعات مثبتی چون تجربیات تازه، آشکارسازی ضعفها، تغییر نگرش به آموزش و جذابیت اقتصادی را برای آموزش مجازی برشمردند. همچنین، معتقد بودند چالشهایی از قبیل افزایش حجم کار، چالشهای فرآیند آموزش، افزایش توقعات، افزایش برخی هزینهها، نبود زیرساخت مناسب، چالش فرهنگی، تداخل در نقشها و بی برنامگی دانشگاه وجود داشته و راهبردهایی چون فرهنگسازی، فراهم آوردن زیرساختها، آموزش ذی نفعان و بازطراحی نظام آموزش عالی میتواند باعث بهبود رویههای آموزش در این دوران و رویههای مشابه آموزشی شود.نتیجه‌گیری: تحول در رویکرد آموزش مجازی مستلزم تحول در ابعاد فردی، ساختاری و نظارتی آموزش است. در این زمینه، مواردی مانند آموزش مدیران، ایجاد بسترهای لازم در محیط دانشگاه، افزایش سواد رسانه‌ای دانشجویان و تحول در رویکردهای آموزشی باید مورد توجه قرار گیرد.

مقاله پژوهشی

واکاوی وضعیت جاری برنامه درسی کارورزی دانشگاه فرهنگیان در ارتباط با منتورینگ: رویکرد داده بنیاد

زینب سرزهی؛ هادی پورشافعی؛ محمد اکبری

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 134-172

https://doi.org/10.48310/ise.2026.21182.1467

چکیده

پیشینه و اهداف: هدف از پژوهش حاضر، تبیین وضعیت جاری منتورینگ در برنامه درسی کارورزی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان و طراحی مدل مفهومی مبتنی بر آن بود. اهمیت این مطالعه در ارتقای کیفیت تربیت معلمان و شناسایی موانع و راهکارهای مؤثر برای بهبود فرآیند منتورینگ در کارورزی نهفته است.روش‌ها‌: این مطالعه با روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد ... بیشتر پیشینه و اهداف: هدف از پژوهش حاضر، تبیین وضعیت جاری منتورینگ در برنامه درسی کارورزی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان و طراحی مدل مفهومی مبتنی بر آن بود. اهمیت این مطالعه در ارتقای کیفیت تربیت معلمان و شناسایی موانع و راهکارهای مؤثر برای بهبود فرآیند منتورینگ در کارورزی نهفته است.روش‌ها‌: این مطالعه با روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه آماری شامل اساتید راهنمای کارورزی، دانشجومعلمان، معلمان راهنما و مدیران آموزشی دانشگاه فرهنگیان بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و نمونه‌گیری به صورت هدفمند نظری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ در مجموع ۱۸ نفر در پژوهش مشارکت داشتند. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری سه‌مرحله‌ای انجام گرفت.یافته‌ها: پدیده محوری پژوهش «منتورینگ در کارورزی، معماری ناتمام یک سازه تربیتی» شناسایی شد. سه شرط علّی شامل فقدان سیاست‌گذاری کلان در حوزه منتورینگ، نارسایی در تربیت حرفه‌ای منتورها و ضعف فرهنگ تعامل در فضای دانشگاهی و مدرسه‌ای مشخص گردید. شرایط زمینه‌ای شامل فرهنگ نهادی، ساختار بوروکراتیک و ویژگی‌های فردی دانشجومعلمان و عوامل مداخله‌گر مانند توسعه زیرساخت‌های فناورانه و نگرش حرفه‌ای اساتید به منتورینگ تبیین شد. همچنین، مشارکت‌کنندگان سه راهبرد اصلی شامل بازطراحی ساختار کارورزی، توانمندسازی دانشجومعلمان و توسعه حرفه‌ای منتورها را پیشنهاد کردند.نتیجه‌گیری: الگوی استخراج‌شده می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای بازنگری در سیاست‌ها و ارتقای کیفیت کارورزی با تأکید بر منتورینگ اثربخش و تعامل‌محور در تربیت معلمان آینده مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه نشان می‌دهد که بهبود ساختار، آموزش حرفه‌ای و توسعه فرهنگ تعاملی از عناصر کلیدی برای موفقیت منتورینگ در کارورزی هستند.

مقاله پژوهشی

مقایسه سه روش تدریس بر میزان یادگیری و رضایتمندی فراگیران در آموزش تربیت‌بدنی (روش معلم محور، فراگیرمحور و ترکیبی)

حامد عبدی؛ عباس باقری؛ فریبرز عرفانی زاده؛ پرستو گودرزی

دوره 5، شماره 3 ، مهر 1405، صفحه 173-197

https://doi.org/10.48310/ise.2026.22317.1572

چکیده

پیشینه و اهداف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر سه روش تدریس معلم محور، فراگیر محور و ترکیبی بر میزان یادگیری و رضایت‌مندی دانشجویان انجام شد.روش‌ها‌: این پژوهش با رویکرد کمی و با به‌کارگیری طرح نیمه‌تجربی (نوع پیش‌آزمون – پس‌آزمون) با گروه‌های مقایسه انجام شد. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانشجویان سال سوم رشته آموزش تربیت‌بدنی ... بیشتر پیشینه و اهداف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر سه روش تدریس معلم محور، فراگیر محور و ترکیبی بر میزان یادگیری و رضایت‌مندی دانشجویان انجام شد.روش‌ها‌: این پژوهش با رویکرد کمی و با به‌کارگیری طرح نیمه‌تجربی (نوع پیش‌آزمون – پس‌آزمون) با گروه‌های مقایسه انجام شد. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانشجویان سال سوم رشته آموزش تربیت‌بدنی پردیس شهید باهنر دانشگاه فرهنگیان استان مرکزی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ تشکیل دادند (45 نفر). نمونه‌گیری به روش سرشماری انجام شد و هر 45 دانشجو در پژوهش شرکت کردند و با استفاده از جدول اعداد تصادفی، به سه گروه آموزش تخصیص داده شدند. محتوای آموزشی برای همه گروه‌ها، آموزش هندبال (شامل ۲۴ جلسه طی ۱۲ هفته) بود. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل آزمون اصلاح‌شده هندبال (دارای روایی و ضریب همبستگی درون‌خوشه‌ای، ICC =0/74) و پرسشنامه رضایت از روش تدریس کومار (2019) (دارای روایی و پایایی، α=0/91) بود. داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون ANCOVA و ANOVA و آزمون توکی تحلیل شدند.یافته‌ها: تفاوت معناداری بین میانگین نمرات متغیر یادگیری (F= 18/76؛ p < 0/001؛ η² = 0/48) و رضایت‌مندی (F= 15/34؛ p < 0/001؛ η² = 0/42) در سه گروه مورد آزمایش وجود داشت. نتایج آزمون تعقیبی توکی نشان نیز داد در هردو متغیر یادگیری و رضایت‌مندی، میانگین نمرات گروه ترکیبی به طور معناداری بالاتر از گروه معلم‌محور و فراگیرمحور و گروه فراگیرمحور نیز به طور معناداری بالاتر از گروه معلم‌محور بود (p < 0/05).نتیجه‌گیری: توصیه می‌شود معلمان تربیت‌بدنی با گذار از رویکردهای صرفاً سنتی، به سمت طراحی آموزشی انعطاف‌پذیر و ترکیبی حرکت کنند و از بستر مجازی به‌عنوان مکمل آموزش حضوری بهره بگیرند.

واکاوی عوامل مدرسه ای موثر در کم پیشرفتی دانش آموزان تیزهوش از دید دبیران متوسطه دوم

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

چکیده

زمینه و هدف: مدارس استعدادهای درخشان به‌عنوان محیط‌هایی تخصصی، تلاش می‌کنند تا با فراهم آوردن امکانات و برنامه‌های آموزشی ویژه، استعدادهای برتر را به بهترین شکل ممکن شکوفا کنند. با این حال در میان برخی از دانش‌آموزان این مدارس، پدیده‌ای به نام «کم‌پیشرفتی تحصیلی» در حال گسترش است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و بررسی عوامل مدرسه‌ای ... بیشتر زمینه و هدف: مدارس استعدادهای درخشان به‌عنوان محیط‌هایی تخصصی، تلاش می‌کنند تا با فراهم آوردن امکانات و برنامه‌های آموزشی ویژه، استعدادهای برتر را به بهترین شکل ممکن شکوفا کنند. با این حال در میان برخی از دانش‌آموزان این مدارس، پدیده‌ای به نام «کم‌پیشرفتی تحصیلی» در حال گسترش است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و بررسی عوامل مدرسه‌ای مؤثر بر کم‌پیشرفتی تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش از دیدگاه دبیران متوسطه دوم مدارس دخترانه استعدادهای درخشان است.روش: این مطالعه از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، کیفی است. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با دبیران متوسطه دوم مدارس دخترانه استعدادهای درخشان در سال 1403 استفاده شد. جامعه آماری شامل کلیه دبیران این مدارس بود که از میان آن‌ها با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ورود، 11 نفر انتخاب شدند. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند. فرآیند تحلیل شامل سه مرحله بود: کدگذاری مضامین پایه، کدگذاری مضامین سازمان‌دهنده و استخراج مضامین فراگیر. برای تضمین اعتبار و روایی نتایج، ملاک‌های چهارگانه گوبا و لینکن به کار گرفته شد.یافته‌ها: نتایج تحلیل مصاحبه‌ها، پنج مضمون اصلی را نشان داد که عوامل مدرسه‌ای مؤثر بر کم‌پیشرفتی تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش را توضیح می‌دهند. این مضامین عبارتند از؛ «عوامل مدیریتی»، «عوامل مربوط به معلم»، «عوامل مربوط به همسالان»، «عوامل مربوط به جو مدرسه» و «عوامل مربوط به برنامه درسی».نتیجه گیری: نتایج این پژوهش ضرورت بازنگری در رویکردهای تربیتی مدارس تیزهوشان، طراحی مداخلات آموزشی-هیجانی، و تقویت حمایت‌های چندبعدی از دانش‌آموزان مستعد را برجسته می‌سازد.

کلاس‌های چندفرهنگی در دوره ابتدایی: تجارب زیسته معلمان از چالش‌ها تا راهکارها

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.48310/ise.2026.21218.1473

چکیده

پیشینه و اهداف: چندفرهنگی در کلاس‌های درس دوره ابتدایی، فرصتی برای یادگیری متقابل و در عین حال زمینه ساز چالش‌های آموزشی و تربیتی است که نیازمند مشارکت فعال و مؤثر معلمان است. هدف این پژوهش، تجارب زیسته معلمان از چالش‌های موجود در کلاس‌های چندفرهنگی دوره ابتدایی و ارائه راهکارهایی برای مقابله با آن‌ها بود.روش‌ها‌: این پژوهش ... بیشتر پیشینه و اهداف: چندفرهنگی در کلاس‌های درس دوره ابتدایی، فرصتی برای یادگیری متقابل و در عین حال زمینه ساز چالش‌های آموزشی و تربیتی است که نیازمند مشارکت فعال و مؤثر معلمان است. هدف این پژوهش، تجارب زیسته معلمان از چالش‌های موجود در کلاس‌های چندفرهنگی دوره ابتدایی و ارائه راهکارهایی برای مقابله با آن‌ها بود.روش‌ها‌: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان جمع‌آوری شد. مشارکت‌کنندگان این پژوهش شامل معلمان شاغل در کلاس‌های چندفرهنگی ناحیه یک استان قم در سال تحصیلی 1402-1403 بودند. معیار ورود مشارکت‌کنندگان، تجربه‌ی مستقیم تدریس در کلاس‌های چندفرهنگی بود، و با تعداد ۳۵ نفر از شرکت‌کنندگان تا زمان اشباع نظری داده‌ها ادامه یافت. داده‌های مصاحبه با استفاده از روش تحلیل محتوای توصیفی کلایزی (۱۹۷۸) تحلیل شد و اعتمادپذیری یافته‌ها بر اساس معیارهای گوبا و لینکلن (۱۹۸۵) بررسی شد.یافته‌ها: سؤال اول پژوهش که به چالش‌های آموزشی و تربیتی کلاس‌های چندفرهنگی اختصاص داشت، چهار مضمون اصلی و چهارده زیرمضمون را نشان داد: تنش‌های فرهنگی پنهان میان دانش‌آموزان، محدودیت‌های حرفه‌ای و سازمانی معلمان، حاشیه‌نشینی والدین در فرایند تربیت چندفرهنگی و خلأهای راهبردی در سیاست‌های آموزشی کلان. سؤال دوم پژوهش که به بررسی راهکارهای آموزشی و تربیتی اختصاص داشت، پنج مضمون اصلی و ده زیرمضمون را شناسایی کرد که شامل؛ راهکارهای فرهنگی، اجتماعی، تربیتی، حرفه‌ای و روان‌شناختی می‌شود.نتیجه‌گیری: همپوشانی میان چالش‌ها و راهکارها، ضرورت اتخاذ رویکردی تلفیقی و چندسطحی برای بهبود کیفیت آموزش و یادگیری در کلاس‌های چندفرهنگی دوره ابتدایی را برجسته می‌کند. این رویکرد می‌تواند هم توانمندی حرفه‌ای معلمان را افزایش دهد و هم محیط‌های آموزشی را در زمینه‌های فرهنگی متنوع، فراگیرتر سازد.

تحلیل روندهای پژوهشی در آموزش هنر دیجیتال: مطالعه مروری نظام مند و نقشه‌سازی علمی (1999-2025)

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.48310/ise.2026.19635.1448

چکیده

زمینه و هدف: آموزش هنر دیجیتال طی دو دهه اخیر به حوزه‌ای پویا و بین‌رشته‌ای تبدیل شده است که با ظهور فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی مولد و واقعیت مجازی، تحولات گسترده‌ای را تجربه کرده است. با این حال، تحلیل نظام‌مند روندهای تکاملی، شناسایی خوشه‌های موضوعی و بررسی شکاف‌های پژوهشی از سال ۱۹۹۹ تاکنون کمتر انجام شده است. این مطالعه ... بیشتر زمینه و هدف: آموزش هنر دیجیتال طی دو دهه اخیر به حوزه‌ای پویا و بین‌رشته‌ای تبدیل شده است که با ظهور فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی مولد و واقعیت مجازی، تحولات گسترده‌ای را تجربه کرده است. با این حال، تحلیل نظام‌مند روندهای تکاملی، شناسایی خوشه‌های موضوعی و بررسی شکاف‌های پژوهشی از سال ۱۹۹۹ تاکنون کمتر انجام شده است. این مطالعه با هدف ارائه نقشه علمی جامع و چارچوب راهبردی برای پژوهشگران و سیاست‌گذاران طراحی شده است.روش: پژوهش از مرور نظام مند علم‌سنجی استفاده کرده و داده‌ها از Web of Science استخراج شدند. تحلیل‌ها با نرم‌افزارهای Bibliometrix، VOSviewer و SciMAT شامل تحلیل عملکردی، هم‌رخدادی واژگان، هم‌استنادی منابع و تحلیل تکاملی موضوعی انجام شد.یافته‌ها: تحلیل‌ها دو موج اصلی را مشخص کردند: (۱) فناوری و پداگوژی در محیط‌های دیجیتال (۱۹۹۹–۲۰۱۸) که بر امکان‌سنجی ابزارهایی مانند Second Life و وب و بازتعریف نقش هنر در فضاهای مجازی تمرکز داشت؛ و (۲) هوش مصنوعی، بازی‌سازی و پداگوژی نوین در هنر بصری دیجیتال (۲۰۱۹–۲۰۲۵) که محوریت آن بر تجربه انسانی، ارزیابی، اخلاق، رفاه روانی-اجتماعی و عدالت آموزشی است. خوشه‌های اصلی شامل "آموزش هنر دیجیتال و مجازی"، "هنر پسا-انسانی"، "آموزش هنر بازی‌محور" و "موضوعات حاشیه‌ای و انتقادی" بودند. آمریکا و بریتانیا از نظر استنادات پیشرو بودند، در حالی که چین بیشترین حجم انتشارات را داشت.نتیجه‌گیری: آموزش هنر دیجیتال از رویکردی ابزارمحور به حوزه‌ای انسان‌محور و اخلاقی تحول یافته است. شکاف‌ها شامل نبود مطالعات طولی، سنجه‌های استاندارد و کم‌توجهی به عدالت آموزشی و سوگیری الگوریتمی است.

ادراک صاحب‌نظران از برنامه درسی تربیت شهروندی دیجیتال دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.48310/ise.2026.20177.1393

چکیده

پیشینه و هدف: با گسترش روزافزون فناوری‌های دیجیتال، بازاندیشی در مأموریت‌های نظام تربیت معلم برای پرورش معلمان به عنوان شهروندانی آگاه، مسئول و مشارکت‌جو ضرورتی انکارناپذیر است. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی ادراک صاحب‌نظران از ابعاد گوناگون برنامه‌درسی تربیت شهروندی دیجیتال دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان بود.روش‌: این پژوهش ... بیشتر پیشینه و هدف: با گسترش روزافزون فناوری‌های دیجیتال، بازاندیشی در مأموریت‌های نظام تربیت معلم برای پرورش معلمان به عنوان شهروندانی آگاه، مسئول و مشارکت‌جو ضرورتی انکارناپذیر است. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی ادراک صاحب‌نظران از ابعاد گوناگون برنامه‌درسی تربیت شهروندی دیجیتال دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان بود.روش‌: این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل چهارده نفر از متخصصان حوزه‌های برنامه‌ریزی درسی، تکنولوژی آموزشی و فلسفه تعلیم و تربیت بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته گردآوری و سپس تحلیل شدند.یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مضمون اصلی و بیست‌ویک مضمون فرعی انجامید. مضامین اصلی شامل مفهوم شهروندی دیجیتال، ضرورت تربیت شهروندی دیجیتال، پیش‌نیازهای تحقق برنامه‌درسی و عناصر برنامه‌درسی تربیت شهروندی دیجیتال بودند.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که برنامه‌درسی اثربخش در این حوزه مستلزم توجه به مؤلفه‌هایی نظیرتوانمندسازی اساتید، پرورش بینش انتقادی و مسئولیت‌پذیری اخلاقی در دانشجومعلمان، بومی‌سازی محتوا، بهره‌گیری از روش‌های فعال، تعاملی و فناورانه یاددهی-یادگیری و استفاده از ارزشیابی‌های عملکردی، فرایندی و موقعیت‌محور است. این یافته‌ها می‌تواند به سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان درسی و اساتید دانشگاه فرهنگیان در طراحی یک برنامه‌درسی جامع، آینده‌نگر، تحول‌محور و متناسب با اقتضائات پیچیده زیست‌ جهان دیجیتال برای تربیت شهروندانی آگاه، مسئول، منتقد و مشارکت‌جو کمک نماید.

ارزیابی دانشجو معلمان از اجرای روش یادگیری مبتنی بر پروژه در آموزش درس مبانی جمعیت شناسی

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.48310/ise.2026.18174.1211

چکیده

پیشینه و اهداف: یادگیری مبتنی بر پروژه (پی‌بی‌ال) جایگزینی برای آموزش سنتی و تحت هدایت معلمان تلقی می‌شود و به‌طور گسترده‌ای در آموزش عالی در زمینه‌های مختلف دانش مورد استفاده قرار می‌گیرد ولی این روش در آموزش علوم اجتماعی و در سطح آموزش عالی کمتر مورد استفاده قرار گرفته و تحقیقات کمی نیز در این حوزه ارائه‌شده است، لذا در این تحقیق ... بیشتر پیشینه و اهداف: یادگیری مبتنی بر پروژه (پی‌بی‌ال) جایگزینی برای آموزش سنتی و تحت هدایت معلمان تلقی می‌شود و به‌طور گسترده‌ای در آموزش عالی در زمینه‌های مختلف دانش مورد استفاده قرار می‌گیرد ولی این روش در آموزش علوم اجتماعی و در سطح آموزش عالی کمتر مورد استفاده قرار گرفته و تحقیقات کمی نیز در این حوزه ارائه‌شده است، لذا در این تحقیق به ارزیابی روش یادگیری مبتنی بر پروژه در آموزش درس مبانی جمعیت‌شناسی از دروس رشته آموزش علوم اجتماعی پرداخته شد.روش‌ها‌: جهت دستیابی به هدف پژوهش از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون استفاده گردید. در تحلیل داده‌ها، در مرحله کدگذاری باز 9 مقوله «ایجادانگیزه برای یادگیری، یادگیری بهتر محتوا، یادگیری کاربرد مباحث نظری، یادگیری مهارت‌های معلمی، یادگیری مهارت-های پژوهشی، یادگیری مهارت‌های اجتماعی ، تجربه کردن روش تدریس جذاب و جدید، علاقه به کلاس، فعال بودن و مشارکت دانشجو در کلاس» شناسایی شد که در کد گذاری محوری در 2 دسته موضوعی «یادگیری بهتر» و «جذاب بودن کلاس» قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج این تحقیق نشان داد که روش پروژه‌محور با ایجاد انگیزه برای یادگیری، یادگیری کاربرد مباحث نظری، کمک به یادگیری بهتر محتوای آموزشی، اثرگذاری بر یادگیری مهارت‌های معلمی، مهارت‌های پژوهشی و مهارت‌های اجتماعی، باعث یادگیری بیشتر و بهتر در دانشجو معلمان شد. همچنین کاربرد این روش موجب فعالیت و مشارکت دانشجویان در کلاس، علاقه‌مندی به کلاس و تجربه کردن یک روش تدریس جدید و درمجموع جذابیت بیشتر کلاس درس گردید.نتیجه‌گیری: با توجه به یافتههای تحقیق، استفاده از یادگیری مبتنی بر پروژه به مدرسان این درس، به‌ویژه مدرسان دانشگاه فرهنگیان، توصیه میشود. همچنین به‌منظور افزایش دانش، مهارت و انگیزۀ مدرسان برای بهره‌برداری بیش ‌از پیش از رویکردهای تدریس دانشجو محور به‌ویژه در حوزۀ علوم اجتماعی و انسانی، برگزاری دوره‌های دانش‌افزایی پیشنهاد می‌گردد.

مقاله پژوهشی

اعتباریابی مقیاس ارزیابی دانش محتوایی تربیتی، دانش ارائه مثال و استعاره معلمان در آموزش ریاضی دوره متوسطه

علی آجورلو؛ مجید حق وردی؛ ابوالفضل تهرانیان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 تیر 1405

https://doi.org/10.48310/ise.2026.19299.1322

چکیده

پیشینه و اهداف: با توجه به اهمیت تدریس ریاضی به ویژه مفاهیم جبری و میزان استفاده از آن مفاهیم در دروس دیگر و از آنجا که مفاهیم جبری در غالب دروس ریاضی دوره متوسطه مورد استفاده قرار می‌گیرد، دبیران ریاضی باید از دانش محتوایی و دانش تربیتی مناسب برخـــوردار باشند تا ایده‌ها و قابلیت‌های به‌روز و کارآمد را در تدریس لحاظ کنند. دو ... بیشتر پیشینه و اهداف: با توجه به اهمیت تدریس ریاضی به ویژه مفاهیم جبری و میزان استفاده از آن مفاهیم در دروس دیگر و از آنجا که مفاهیم جبری در غالب دروس ریاضی دوره متوسطه مورد استفاده قرار می‌گیرد، دبیران ریاضی باید از دانش محتوایی و دانش تربیتی مناسب برخـــوردار باشند تا ایده‌ها و قابلیت‌های به‌روز و کارآمد را در تدریس لحاظ کنند. دو مورد ارائه مثال و استعاره از نظر پژوهشگر با توجه به تجربیات آموزشی و مطالعة پیشینه‌ها، قابل توجه است که می‌تواند در تدریس و برنامه درسی ریاضی نقش مؤثری داشته باشد و به نظر می‌رسد که برخی از دبیران ریاضی در این دو مورد چالش‌های متعددی دارند. بدین منظور هدف اصلی این پژوهش، طراحی و اعتباریابی پرسشنامه کیفیت دانش محتوایی- تربیتی، دانش ارائه مثال و استعاره معلمان در آموزش مفاهیم جبر در دوره اول متوسطه است.روش‌ها‌: روش پژوهش توصیفی- پیمایشی است. جامعه آماری، دبیران ریاضی زن و مرد در دوره اول متوسطه در شهر تهران است و با روش نمونه گیری گلوله‌برفی، 225 دبیر ریاضی به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه ای است که بر اساس پژوهش‌های پیشین، طراحی گردید.یافته‌ها: برای بررسی روایی از شاخص لاووشه استفاده شد. پس از تغییر جملات هر گویه، پرسشنامة مورد نظر در مرحله نهایی پس از رسیدن به حداقل‌های شاخص با مقدار 75 درصد، به تثبیت رسید. در نهایت، بر اساس تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی در روش معادلات ساختاری با نرم افزار Smartpls، عامل‌ها مشخص شدند.نتیجه‌گیری: هشت عامل مؤثر برای ارزیابی کیفیت سه زمینه دانشی معلمان مشخص شد: دانش تربیتی (با بار عاملی 78/0)؛ دانش محتوایی (با بار عاملی 78/0)؛ دانش ارائه مثال در مرحلة اول (با بار عاملی 71/0)، مرحله دوم (با بار عاملی 76/0) و مرحله سوم (با بار عاملی 88/0)؛ دانش استعاره پایه‌گذار (با بار عاملی 80/0)؛ دانش استعاره رابط (با بار عاملی 78/0)؛ دانش استعاره بی‌ربط (با بار عاملی 82/0). لذا با این عوامل می‌توانیم کیفیت سه زمینه دانشی معلمان در تدریس مفاهیم آموزش ریاضی - جبر در دوره متوسطه را مورد ارزیابی قرار دهیم تا در صورت چالش‌های پیش رو، دوره‌های آموزشی برای کیفیت‌بخشی سطح دانشی معلمان در حیطة آموزش ریاضی اجرایی شود.

مشاهده مقاله

تعداد دوره‌ها	5
تعداد شماره‌ها	16
تعداد مقالات	103
تعداد نویسندگان	247
تعداد مشاهده مقاله	84,582
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	50,927
نسبت مشاهده بر مقاله	821.18
نسبت دریافت فایل بر مقاله	494.44
تعداد مقالات ارسال شده	758
تعداد مقالات رد شده	538
درصد عدم پذیرش	71
تعداد مقالات پذیرفته شده	102
درصد پذیرش	13
زمان پذیرش (روز)	179
تعداد پایگاه های نمایه شده	6
تعداد داوران	471

مطالعات بین رشته ای در آموزش

مقالات آماده انتشار

شماره جاری

دوره 5 (1405)

دوره 4 (1404)

دوره 3 (1403)

دوره 2 (1402)

دوره 1 (1401)

از تجربه زیسته تا کنش تربیتی: بازاندیشی در تربیت‌ معلم میان ‌رشته ‌ای

چکیده

شناسایی عوامل، ملاک ها و نشانگرهای کیفیت تدریس اساتید در آموزش عالی: مرور نظام مند

چکیده

روایت یک شکاف: تحلیل تجارب دانشجومعلمان زبان و ادبیات فارسی از بافت آموزشی دانشگاه فرهنگیان

چکیده

بازنمایی اقتصاد شناختی در پارادایم‌های نوین آموزشی: مطالعه مقایسه‌ای راهبرد کلاس معکوس و پداگوژی کپسولی در دوره ابتدایی

چکیده

واکاوی ادراک اساتید دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی از آموزش مجازی: فرصت‌ها و چالش‌ها در تجربۀ زیستۀ دوران کرونا

چکیده

واکاوی وضعیت جاری برنامه درسی کارورزی دانشگاه فرهنگیان در ارتباط با منتورینگ: رویکرد داده بنیاد

چکیده

مقایسه سه روش تدریس بر میزان یادگیری و رضایتمندی فراگیران در آموزش تربیت‌بدنی (روش معلم محور، فراگیرمحور و ترکیبی)

چکیده

واکاوی عوامل مدرسه ای موثر در کم پیشرفتی دانش آموزان تیزهوش از دید دبیران متوسطه دوم

چکیده

کلاس‌های چندفرهنگی در دوره ابتدایی: تجارب زیسته معلمان از چالش‌ها تا راهکارها

چکیده

تحلیل روندهای پژوهشی در آموزش هنر دیجیتال: مطالعه مروری نظام مند و نقشه‌سازی علمی (1999-2025)

چکیده

ادراک صاحب‌نظران از برنامه درسی تربیت شهروندی دیجیتال دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان

چکیده

ارزیابی دانشجو معلمان از اجرای روش یادگیری مبتنی بر پروژه در آموزش درس مبانی جمعیت شناسی

چکیده

اعتباریابی مقیاس ارزیابی دانش محتوایی تربیتی، دانش ارائه مثال و استعاره معلمان در آموزش ریاضی دوره متوسطه

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ایرانداک

انجمن مدیریت آموزشی ایران