نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• انور شاهمحمدی ¹
• حمیدرضا کمالی اردکانی ²
• حمید مرتضوی ³

¹ گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² گروه مدیریت آموزش عالی، واحد اردکان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردکان، ایران

³ گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر در برنامه‌ریزی درسی نظام آموزش از راه دور می‌تواند به‌عنوان راهبرد و ابزار مؤثری در ارتقای کیفیت دورۀ آموزشی این نوع نظام آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت برنامۀ درسی در نظام آموزش عالی از راه دور بود.
داده‌ها و روش‌ها: در این پژوهش، از روش آمیخته استفاده شد که برای این منظور و با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت برنامۀ درسی از رویکرد کیفی و برای رتبه‌بندی مؤلفه‌ها از روش توصیفی-پیمایشی بهره گرفته شد. مشارکت‌کنندگان ده نفر از متخصصان و اعضای هیئت‌علمی دانشگاه پیام نور در رشته‌های مرتبط بودند که با آنها مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته به عمل آمد. داده‌های حاصل از این مصاحبه‌ها مبنای ابزار پژوهش محقق گردید و روایی صوری و محتوایی آن بر اساس نظر صاحب‌نظران به تأیید رسیده و برای تحلیل داده‌ها در بخش کیفی از روش تحلیل محتوی و در بخش کمّی از روش ویکور فازی استفاده گردید.
یافته‌ها: پژوهش حاضر چهار بُعد اصلی و هجده مؤلفۀ مؤثر بر کیفیت برنامۀ درسی در نظام آموزش از راه دور را شناسایی کرد. در میان این مؤلفه‌ها، شکل‌گیری مناسب هدف‌های آموزشی و رفتاری بر اساس مباحث درسی اهمیت بالایی داشت. همچنین دستیاب بودن اهداف آموزشی و درسی، تقسیم محتوای آموزشی به مباحث آغازین، اصلی و پایانی، و توجه به خودآموز بودن محتوا نیز در اولویت قرار گرفت. وجود و بهره‌گیری از مدل‌های آموزشی به‌روز و فناوری نوین در آموزش نیز مورد تأکید متخصصان بود. علاوه بر این، تناسب شیوه‌های ارزشیابی با سایر عناصر برنامۀ درسی و ارائۀ بازخورد فوری در ارزشیابی‌ها، اهمیت قابل توجهی داشتند. این نتایج نشان می‌دهد که هر یک از این مؤلفه‌ها به شکلی متفاوت بر کیفیت برنامۀ درسی تأثیر می‌گذارند و متخصصان به ترتیب اهمیت آن‌ها را مشخص کرده‌اند.
نتیجه‌گیری: ابعاد مختلفی مانند اهداف، محتوا، روش‌های آموزش و ارزشیابی و مؤلفه‌های زیرمجموعۀ آنها می‌تواند بر کیفیت عناصر برنامۀ درسی نظام آموزش از راه دور تأثیر بگذارد که بر این اساس پیشنهاد می‌شود برنامه‌ریزان این نوع نظام آموزشی در تنظیم برنامه‌های درسی آن به ابعاد و مؤلفه‌های احصاءشده از یافته‌های این پژوهش توجه بیشتری مبذول دارند.

کلیدواژه‌ها

• آموزش عالی
• رتبه‌بندی
• عناصر برنامۀ درسی
• نظام آموزش از راه دور
• ویکور فازی

عنوان مقاله [English]

Identification and Ranking of Factors Affecting Curriculum Quality in Distance Higher Education Systems Using Fuzzy VIKOR Technique

نویسندگان [English]

• Anvar Shahmohammadi ¹
• Hamidreza Kamaliardkani ²
• Hamid Mortazavi ³

¹ Department of Educational Sciences, Paym Noor University, Tehran, Iran

² Department of higher Educational administration, Ardkan Branch, Islamic Azad University, Ardakan, Iran

³ Department of Educational Administration, Farhangian University, Tehran,, Iran.

چکیده [English]

Background and aim: Identifying the effective dimensions and components in the curriculum planning of the distance education system can be used as an effective strategy and tool in improving the quality of the educational course of this type of educational system. The aim of this research was to identify and rank the factors affecting the quality of the curriculum in the distance higher education system.
Data and method: In this study, a mixed method was used, which for this purpose, a qualitative approach was used to identify the dimensions and components affecting the quality of the curriculum, and a descriptive-survey method was used to rank the components. The participants were 10 experts and faculty members of Payam Noor University in related fields, with whom semi-structured interviews were conducted. The data obtained from these interviews were used as the basis for the researcher's research tool, and its face and content validity were confirmed based on the opinions of experts. Content analysis was used for data analysis in the qualitative part and the fuzzy VICOR method was used in the quantitative part.
Findings: The research findings led to the identification of 4 main dimensions and 18 components that affect the quality of the curriculum in the distance education system, and the components of appropriate formation of educational and behavioral goals based on course topics, availability of educational and course goals, division of educational content into initial, main, and final topics, attention to self-learning of the content, existence and use of up-to-date educational models in education, existence and use of up-to-date technology in education, existence of proportionality between evaluation methods with other elements of the curriculum, and immediate feedback of evaluation methods were respectively the most and least important among the components that affect the quality of the curriculum in this type of education system in the opinion of experts.
Conclusion: Various dimensions such as goals, content, teaching and evaluation methods, and their sub-components can affect the quality of curriculum elements in the distance education system. Accordingly, it is suggested that those involved in this type of educational system pay more attention to the dimensions and components identified from the findings of this study when setting their curriculum.

کلیدواژه‌ها [English]

• Curriculum elements
• distance education system
• fuzzy logic
• higher education
• ranking