نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
3 کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی، دانشگاه فرهنگیان ، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: در یادگیری اکتشافی، دانش ازطریق کشف روابط میان پدیده‌ها به دست می‌آید. در این نوشتار، این نوع یادگیری در کتاب فارسی ششم ابتدایی از منظر رویکرد شناختی مطالعه می‌شود تا مشخص شود که این کتاب تا چه میزان با این رویکرد هم‌سو است.
روش: جامعۀ آماری تحقیق کتاب‌های فارسی دورۀ دوم ابتـدایی و نمونۀ آماری کتاب فارسی ششم است. روش نمونه‌گیری این پژوهش نظام‌مند است و داده‌های این پژوهش توصیفی تحلیلی از طریق ابزار گردآوری اطلاعات که کاربرگی مبتنی بر 14مؤلفه، 5 راهبرد و 3 بازنمایی این انگاره است استخراج و تحلیل شد.
یافته‌ها: مؤلفه‌ها توزیع یکسانی ندارند. مؤلفه‌های ارجاع مکرر به مفاهیم قبلی، برجسته کردن مفاهیم جدید، فراگیری ازطریق کشف تشابه، با رویکرد برونر هم‌سو هستند. راهبردهای شروع درس با پرسش، پرسش‌های غیرمتعارف در محتوا، تشویق به مسئله‌سازی، سازمان‌دهی محتوا از ساده به پیچیده، انگیزۀ فعال، مشارکت در یادگیری، کار گروهی و خودراهبری و استقلال از کتاب‌های درسی با این رویکرد ناهم‌سو هستند. مؤلفه‌های آغاز درس باتوجه‌به مفاهیم قبلی، کشف تضاد، تشویق به حدس زدن عملی و ایجاد تهییج و آگاهی به‌طور نسبی با این رویکرد هم‌سو هستند. راهبردهای تحلیل مفهومی، تداوم دانش، فعال بودن فراگیر، تفکر خلاق و مسئله‌سازی و برانگیختن کنجکاوی توزیع یکنواخت ندارند و با رویکرد فوق ناهم‌سو هستند.
نتیجه: این کتاب باوجود بهره‌مندی‌از برخی مؤلفه‌ها و راهبردهای یادگیری اکتشافی، در تحقق کامل کاربست آن در رشد تفکر خودمختار و فعال دانش‌آموزان ناکارآمد است
کلیدواژه‌ها
عنوان مقاله [English]
Analysis of Discovery Learning Strategies in the Sixth-Grade Persian Textbook: A Cognitive Theory-Based Study
نویسندگان [English]
- Mousa Ghonchepour 1
- Vahid Manzari Tavakoli 2
- Effat Afzali Gorouh 3
1 Department of English Language Teaching, Farhangian University, Tehran, Iran
2 Department of Educational Sciences, , Tehran, Iran.
3 M.A. in Persian Language Teaching, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده [English]
Background and Objectives: Discovery learning involves acquiring knowledge through exploring relationships among phenomena. This study examines the application of this type of learning approach in the sixth-grade Persian textbook from a cognitive perspective.
Data and method: The research population includes Persian textbooks from the second elementary period, with the sixth-grade textbook as the sample. This descriptive-analytical study analyzes the sample based on 14 components, five strategies, and three knowledge representations of the discovery learning model using a research-made checklist.
Findings: The data analysis reveals an uneven distribution of components. While some components align with Bruner’s approach, such as frequent reference to previous concepts and discovering similarities, others, like emphasizing new concepts and learning through contradictions, do not match this model. The strategies, such as starting lessons with questions, encouraging problem posing, and organizing content from simple to complex, are not aligned with the cognitive approach. However, strategies such as beginning lessons with attention to previous concepts, encouraging practical guessing, and providing stimulation are relatively well-aligned. The study also highlights inconsistencies in strategies such as conceptual analysis and stimulating curiosity.
Conclusion: The textbook partially incorporates components and strategies of the discovery learning, but falls short in fully fostering autonomous and active thinking in students
کلیدواژه‌ها [English]
- learning strategies
- sixth-grade Persian textbook
- Bruner’s cognitive theory
- discovery learning
- representation
افضل‌خانی، مریم، و سمیعی، اعظم. (1394). تحلیل محتوای کتاب هدیه‌های آسمانی پایۀ ششم ابتدایی براساس روش ویلیام رومی. مجله پژوهشی برنامه درسی، 2(4)، 119–136. https://doi.org/10.22099/jcr.2014.2973
توللی سعدی، الهه، شهریاری، علیرضا، و توللی سعدی، محمدرضا. (1401). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی علوم تجربی دورۀ دوم ابتدایی براساس الگوی یادگیری اکتشافی برونر [مقاله کنفرانس]. چهارمین همایش ملی پژوهش‌های حرفه‌ای در روانشناسی و مشاوره با رویکرد از نگاه معلم، میناب، ایران. https://civilica.com/doc/1559270
جعفری، مریم. (1395). توجه به آموزش و یادگیری ادبیات فارسی در مدارس با توجه به نظریۀ یادگیری اکتشافی برونر [مقاله کنفرانس]. دومین کنفرانس ملی راهکارهای توسعه و ترویج آموزش علوم در ایران، دانشگاه پیام نور، فارس، تهران، ایران. https://www.sid.ir/paper/887442/fa
دوایی، مهدی. (1379). تحلیل محتوای کتاب‌های ریاضی مقطع ابتدایی براساس دیدگاه برنامه درسی جروم برونر. تازه‌های علوم شناختی، 2(1)، 10–18. https://icssjournal.ir/article-1-623-fa.pdf
ساجدی، مصطفی، رباط سرپوشی، جمیله، و شریفیان، محمدحسن. (1396). تحلیل محتوای کتاب ریاضی پایۀ دهم در سال تحصیلی 1395 بر اساس تکنیک ویلیام رومی [مقاله کنفرانس]. اولین کنفرانس آموزش و کاربرد ریاضی، کرمانشاه، ایران. https://civilica.com/doc/657249
سبحانی‌جانبهان، امیدرضا، خراسانی، علیرضا، خلج، امیرمحمد، و عارف، حسین. (1402). نقش آموزش و پرورش در توسعۀ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی جامعه. مطالعات علوم اسلامی انسانی، 33، 31–37. https://ensani.ir/file/download/article/65a7dd4a0685d-10595-33-4.pdf
سلطانی، اکبر، ادیب، یوسف، محمودی، فیروز، و واحدی، شهرام. (1397). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی فارسی دورۀ ابتدایی براساس مؤلفه‌های هوش‌های چندگانه: روش آنتروپی شانون. آموزش و ارزشیابی، 11(43)، 157–183. https://sanad.iau.ir/Journal/jinev/Article/972806
سلیمان‌پور، کیقباد، و سلیمان‌پور، جواد. (1394). تحلیل محتوای کتاب حرفه‌وفن دورۀ راهنمایی براساس دیدگاه اکتشافی برونر در برنامۀ درسی. فصلنامۀ پژوهش‌های برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، 5(1)، 57–69. https://journals.iau.ir/article_669214.html
سیف، علی‌اکبر. (1391). روانشناسی یادگیری و تدریس (روانشناسی تربیتی). انتشارات رشد.
قادری، مجید. (1397). تحلیل محتوای ارتباطی و توصیفی کتاب درسی ریاضی و آمار 3 بر اساس دیدگاه جروم برونر [مقاله کنفرانس]. پنجمین همایش علمی پژوهشی از نگاه معلم، میناب، ایران. https://civilica.com/doc/978083
قاسم‌پورمقدم، حسین، اکبری شلدره، فریدون، بهروان، نازیلا، میرایی آشتیانی، مهتاب، سجودی، مرجان، محمدی، راحله، ذوالفقاری، حسن، ... سنگری، محمدرضا. (1399). فارسی ششم دبستان. ادارۀ کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی.
کاراندیش، قمرتاج. (1396). تحلیل محتوای کتاب هندسۀ دهم رشته ریاضی فیزیک چاپ 1395 به روش ویلیام رومی [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت].
کوه‌گرد، طوبی. (1396). تحلیل محتوای کتاب ادبیات فارسی سه علوم انسانی از نظر توجه به آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی به روش ویلیام رومی [مقاله کنفرانس]. پنجمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، تهران، ایران. https://civilica.com/doc/654560
مهرانی، رؤیا، محسنی، سمیه، جوهری، طیبه، و محبی، معصومه. (1398). تحلیل محتوای کتاب علوم پایۀ دوم ابتدایی براساس دیدگاه برونر [مقاله کنفرانس]. اولین همایش ملی آموزش، کارآفرینی، توسعه (فرصت‌ها، چالش‌ها، راهکارها)، هرمزگان، ایران. https://civilica.com/doc/1545259
نیک‌نفس، سعید، و علی‌آبادی، خدیجه. (1393). نقش تحلیل محتوا در فرایند آموزش و طراحی کتاب‌های درسی. مجلۀ جهانی رسانه، 2(16)، 124–150.https://ensani.ir/fa/article/532970
-
Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University Press.
Bruner, J. S. (2009). The process of education. Harvard University Press.
Bruner, J. S. (2012). What psychology should study. International Journal of Educational Psychology, 1(1), 5–13. https://doi.org/10.4471/ijep.2012.01
Davaii, M. (2000). Content analysis of elementary mathematics textbooks based on Jerome Bruner’s curriculum perspective [In Persian]. Advances in Cognitive Sciences, 2(1–2), 10–18. https://icssjournal.ir/article-1-623-fa.pdf
Ghadiri, M. (2018). Content analysis of the Mathematics and Statistics 3 textbooks based on Jerome Bruner’s perspective [In Persian]. In Proceedings of the 5th Scientific-Research Conference from Teachers’ Views. Department of Education, Minab, Iran. https://civilica.com/doc/978083
Ghasempour-Moghadam, H., Akbari-Shaldareh, F., Behrovan, N., Miraei-Ashtiani, M., Sajoudi, M., Mohammadi, R., ... Zolfaghari, H., & Sangari, M. R. (2020). Persian for sixth grade [In Persian]. General Department for Printing and Distribution of Textbooks.
Haidar, D. A., Hutama, F. S., & Sunardi, S. (2019). Analyzing the presentation of geometry material based on Bruner’s theory in a mathematics textbook. Al-Jabar: Jurnal Pendidikan Matematika, 10(2), 271–284. https://doi.org/10.24042/ajpm.v10i2.4702
Jafari, M. (2016). Attention to teaching and learning Persian literature in schools, regarding Bruner’s discovery learning theory [In Persian]. In Proceedings of the 2nd National Conference on Strategies for Development and Promotion of Science Education in Iran. Payame Noor University, Fars, Iran. https://www.sid.ir/paper/887442/fa
Karandish, G. (2017). Content analysis of a 10th-grade geometry textbook for mathematics and physics majors (2016 printing) using William Rumi’s method [Master’s thesis, Islamic Azad University, Marvdasht Branch]. [In Persian].
Krahenbuhl, K. S. (2016). Student-centered education and constructivism: Challenges, concerns, and clarity for teachers. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 89(3), 97–105. https://doi.org/10.1080/00098655.2016.1191311
Kuhgard, T. (2017). Content analysis of a third-grade humanities Persian literature book regarding ethical and social teachings using William Rumi’s method [In Persian]. In Proceedings of the 5th Scientific-Research Conference on Educational Science and Psychology. Association for Development and Promotion of Basic Sciences and Technologies, Tehran, Iran. https://civilica.com/doc/654560
Lefrançois, G. R. (2006). Theories of learning (5th ed.). Thomson/Wadsworth.
Mehrani, R., Mohseni, S., Johari, T., & Mohebbi, M. (2019). Content analysis of a second-grade elementary science textbook based on Bruner’s perspective [In Persian]. In Proceedings of the 1st National Conference on Education, Entrepreneurship, and Development (Opportunities, Challenges, Solutions). Farhangian University and the Education Department of Hormozgan, Iran. https://civilica.com/doc/1545259
Niknafs, S., & Aliabadi, K. (2014). The role of content analysis in the process of education and textbook design [In Persian]. Global Media Journal, 2(16), 124–150. https://ensani.ir/fa/article/532970
Ozdem-Yilmaz, Y., & Bilican, K. (2020). Discovery learning: Teachers’ perspectives on recognizing models and structures. Scientific Research Publishing.
Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
Sajedi, M., Jamileh, R. S., & Sharifian, M. H. (2017). Content analysis of a 10th-grade mathematics textbook in the 2016 school year based on William Rumi’s technique [In Persian]. In Proceedings of the 1st Conference on Mathematics Education and Application. Scientific Association of Kermanshah Teachers, Kermanshah, Iran. https://civilica.com/doc/657249
Seif, A. A. (2012). Psychology of learning and teaching (Educational psychology) [In Persian]. Roshd Publishing.
Skinner, B. F. (1953). Science and human behavior. Macmillan.
Sobhani-Janbehan, O. R., Khorasani, A., Khalaj, A. M., & Aref, H. (2023). The role of education in the political, cultural, and economic development of society [In Persian]. Studies in Islamic Humanities, 33, 31–37. https://ensani.ir/file/download/article/65a7dd4a0685d-10595-33-4.pdf
Soleimanpour, K., & Soleimanpour, J. (2015). Content analysis of vocational education textbooks in guidance schools based on Bruner’s discovery viewpoint in curriculum [In Persian]. Journal of Curriculum Development and Educational Planning Research, 5(1), 57–69. https://journals.iau.ir/article_669214.html
Soltani, A., Adib, Y., Mahmoudi, F., & Vahedi, S. (2018). Content analysis of elementary Persian textbooks based on multiple intelligences components: Shannon entropy method [In Persian]. Education and Evaluation, 43(11), 157–183. https://sanad.iau.ir/Journal/jinev/Article/972806
Tambunan, M., Sipayung, K. T., & Sinaga, N. T. (2019). Content analysis of the English textbook Interactive English used in the first-grade junior high school in the 2013 curriculum. Journal of English Teaching & Applied Linguistics, 1(1), 20–27. https://doi.org/10.36655/jetal.v1i1.101
Tavaloli-Sadi, E., Shahriari, A., & Tavaloli-Sadi, M. R. (2022). Content analysis of second-grade elementary science textbooks based on Bruner’s discovery learning model [In Persian]. In Proceedings of the 4th National Conference on Professional Research in Psychology and Counseling with a Teacher’s Perspective. Education Department of Minab, Iran. https://civilica.com/doc/1559270
Turner, S. (2007). Social theory as a cognitive neuroscience. Group Processes & Intergroup Relations, 10(4), 441–460. https://doi.org/10.1177/1368431007080700
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes (M. Cole, Ed.). Harvard University Press.
Wagner, W., Kronberger, N., & Seifert, F. (2002). Collective symbolic coping with new technology: Knowledge, images and public discourse. British Journal of Social Psychology, 41(3), 323–343. https://doi.org/10.1348/014466602760344241
-
)