نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه زارع زردینی ¹
• حسین کارشکی ¹
• سکینه سلطانی کوهبنانی ²
• مریم بردبار ³

¹ گروه روان شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

² گروه روان شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ گروه روان‌شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

زمینه و هدف: مدارس استعدادهای درخشان به‌عنوان محیط‌هایی تخصصی، تلاش می‌کنند تا با فراهم آوردن امکانات و برنامه‌های آموزشی ویژه، استعدادهای برتر را به بهترین شکل ممکن شکوفا کنند. با این حال در میان برخی از دانش‌آموزان این مدارس، پدیده‌ای به نام «کم‌پیشرفتی تحصیلی» در حال گسترش است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و بررسی عوامل مدرسه‌ای مؤثر بر کم‌پیشرفتی تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش از دیدگاه دبیران متوسطه دوم مدارس دخترانه استعدادهای درخشان است. روش: این مطالعه از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، کیفی است. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با دبیران متوسطه دوم مدارس دخترانه استعدادهای درخشان در سال 1403 استفاده شد. جامعه آماری شامل کلیه دبیران این مدارس بود که از میان آن‌ها با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ورود، 11 نفر انتخاب شدند. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند. فرآیند تحلیل شامل سه مرحله بود: کدگذاری مضامین پایه، کدگذاری مضامین سازمان‌دهنده و استخراج مضامین فراگیر. برای تضمین اعتبار و روایی نتایج، ملاک‌های چهارگانه گوبا و لینکن به کار گرفته شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل مصاحبه‌ها، پنج مضمون اصلی را نشان داد که عوامل مدرسه‌ای مؤثر بر کم‌پیشرفتی تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش را توضیح می‌دهند. این مضامین عبارتند از؛ «عوامل مدیریتی»، «عوامل مربوط به معلم»، «عوامل مربوط به همسالان»، «عوامل مربوط به جو مدرسه» و «عوامل مربوط به برنامه درسی». نتیجه گیری: نتایج این پژوهش ضرورت بازنگری در رویکردهای تربیتی مدارس تیزهوشان، طراحی مداخلات آموزشی-هیجانی، و تقویت حمایت‌های چندبعدی از دانش‌آموزان مستعد را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• تیزهوش
• کم پیشرفت
• متوسطه دوم
• مدارس استعدادهای درخشان
• کم‌پیشرفتی تحصیلی

عنوان مقاله [English]

school-related factors influencing academic underachievement among gifted secondary school students

نویسندگان [English]

• fatemeh zarezardini ¹
• Hossein kareshki ¹
• Sakineh Soltani Kouhbanani ²
• maryam bordbar ³

¹ Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

² . Assistant Professor, Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

³ , Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

Background and Purpose: Gifted schools, as specialized environments, strive to foster exceptional talents by providing special facilities and educational programs tailored to their needs. However, among some students in these schools, a phenomenon known as "academic underachievement" is increasingly prevalent. The primary objective of this study is to identify and examine the school-related factors that contribute to academic underachievement among gifted students, from the perspective of secondary school teachers in girls’ gifted schools.
Method: This study is fundamental in terms of its aim and employs a qualitative research method. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews with secondary school teachers at girls’ gifted schools during the year 2024 (1403 in the Iranian calendar). The research population comprised all teachers in these schools, from whom 11 participants were selected using purposive sampling based on specific inclusion criteria. The data obtained were analyzed with MAXQDA software via thematic analysis. The analytical process consisted of three main stages: coding of basic themes, coding of organizing themes, and extraction of overarching themes. To ensure the credibility and validity of the results, Guba and Lincoln’s four criteria were applied.
Findings: The qualitative analysis of the interviews revealed five main themes that explain school-related factors influencing the academic underachievement of gifted students. These themes include: "managerial factors," "teacher-related factors," "peer-related factors," "school climate factors," and "curriculum-related factors."
Conclusion: The results of this study underscore the necessity to reconsider educational approaches in gifted schools, design educational-emotional interventions, and strengthen multidimensional support for talented students.

کلیدواژه‌ها [English]

• gifted
• underachieving
• upper secondary school
• gifted schools
• academic underachievement