کارکردهای اجرایی و کم‌پیشرفتی تحصیلی: مقایسۀ کارکردهای اجرایی گرم دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا و کم‌پیشرفت

زارع زردینی, فاطمه; کارشکی, حسین; سلطانی کوهبنانی, سکینه; بردبار, مریم

doi:10.48310/ise.2025.18460.1294

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² گروه روان شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

³ گروه روان شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

⁴ استادیار گروه روان‌شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.48310/ise.2025.18460.1294

چکیده

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه کارکردهای اجرایی گرم در دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا و دانش-آموزان تیزهوش کم‌پیشرفت انجام شد.
روش: پژوهش حاضر از نوع علی- مقایسه‌ای بود. جامعۀ پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان دختر مدارس استعداد درخشان متوسطه دوم شهر یزد بود که در سال تحصیلی 1403-1404 مشغول به تحصیل بودند. از بین آن‌ها به روش نمونه‌گیری دردسترس 191 نفر انتخاب شدند. سپس بر اساس یک انحراف معیار بالاتر و یک انحراف معیار پایین‌تر از میانگین معدل‌ها، دو گروه دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا (44 نفر) و کم‌پیشرفت (46 نفر) تعیین شدند. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامۀ خودنظم‌دهی هیجانی (ERQ) هافمن و کاشدان (۲۰1۰)، پرسشنامۀ انعطاف‌پذیری هیجانی (EFS) رشید و بیات (1398) و پرسشنامۀ کاهش ارزش تأخیر پاداش (DDS) کربای، پتری و بیکل (1999) بود.
یافته‌ها: نتایج آزمون تی مستقل نشان داد کارکردهای اجرایی گرم شامل خودنظم‌دهی هیجانی، انعطاف‌پذیری هیجانی و کاهش ارزش تأخیر در گروه دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا به‌طور معناداری از گروه دانش‌آموزان تیزهوش کم‌پیشرفت بیشتر است.
نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت دانش‌آموزان تیزهوش کم‌پیشرفت نسبت به دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا، در کارکردهای اجرایی گرم ضعف دارند؛ بنابراین، توجه به این ابعاد در طراحی برنامه‌های آموزشی و مداخله‌ای جهت بهبود کم‌پیشرفتی در تیزهوشان پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Executive Functions and Academic Underachievement: Comparison of Hot Executive Functions in Gifted Achievers and Underachievement Students

نویسندگان [English]

fatemeh zarezardini ¹
Hossein Kareshki ²
Sakineh Soltani Kouhbanani ³
maryam bordbar ⁴

¹ . PhD student in educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

² Associate Professor, Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

³ . Assistant Professor, Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

⁴ . Assistant Professor, Department of Counseling and Educational Psychology, Faculty of Education Sciences and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

Background and aim: The present study aimed to compare the hot executive functions between achieving gifted students and underachieving gifted students.
Data and method: The research design was causal-comparative. The statistical population of this study included all female students of the gifted secondary schools in the city of Yazd during the academic year 2024-2025. From among them, 191 individuals were selected by the available sampling method. Then, based on one standard deviation above and one standard deviation below the mean grade point average, two groups were identified: gifted students with high achievement (44 students) and gifted students with low achievement (46 students). The questionnaires used in this research included the Emotion Regulation Questionnaire (ERQ) Hofmann & Kashdan, 2010), the Emotional Flexibility Scale (EFS) Rashid & Bayat (2019), and the Delay Discounting Scale (DDS) Kirby et al., 1999).
Findings: The results of the independent samples t-test indicated that hot executive functions, including emotional self-regulation, emotional flexibility, and delay discounting, were significantly higher in the Achievers gifted students compared to the underachieving gifted students (p < 0.05).
Conclusion: According to the findings of this study, it can be concluded that underachieving gifted students exhibit deficits in Hot executive functions compared to achieving gifted students. Therefore, attention to these dimensions is recommended in designing educational and intervention programs aimed at improving underachievement among gifted students.

کلیدواژه‌ها [English]

hot executive functions
gifted
underachievement
student
secondary schools

مراجع

ارجمندنیا، ع.، حسینی، ا.، و ولی‌زاده، س. (۱۳۹۶). تأثیر آموزش خود تنظیمی هیجانی بر کاهش مشکلات رفتاری تیزهوشان با موفقیت تحصیلی پایین. اختلال‌های رفتاری و یادگیری، ۱(۱)، ۱۲–۲۴. https://jbld.ut.ac.ir/article_65203.html

جبرائیلی، ه.، فعله‌گری، م.، و صیدی، ط. (۱۳۹۹). ویژگی‌های روان‌سنجی و ساختار عاملی نسخه فارسی مقیاس سنجش کاهش اهمیت تأخیری. تازه‌های علوم شناختی، ۲۲(۲)، ۱۲–۲۱. http://icssjournal.ir/article-1-998-fa.html

خلیلی، ت.، زارعی، ح.، و میرهاشمی، م. (۱۴۰۱). تدوین مدلی برای پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان از طریق کارکردهای اجرایی، سرمایه روان‌شناختی و درگیری تحصیلی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۶۵(۵)، ۲۲۳۵–۲۲۵۵. https://doi.org/10.22038/mjms.2022.67846.4019

رنجبر، س.، افروز، غ.، قاسم‌زاده، س.، و غباری بناب، ب. (۱۴۰۳). تدوین برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری اجتماعی، عاطفی و تحصیلی نوجوانان تیزهوشِ در معرض آسیب مشکلات هیجانی و رفتاری. مجله علمی پژوهان، ۲۲(۳)، ۱۹۱–۲۰۱. http://psj.umsha.ac.ir/article-1-1104-fa.html

رضایی، س.، و وثوقی، ع. (۱۴۰۰). اثربخشی برنامه آموزش کفایت اجتماعی بر بهبود رفتارهای جامعه پسند تیزهوشان کم پیشرفت. پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، ۱۱(۴۳)، ۱۲۳–۱۴۰. https://doi.org/10.22034/spr.2021.284293.1644

رنجبخش، م. (۱۳۹۹). نقش توانایی به تأخیر انداختن پاداش در عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان در شهر تهران. هفتمین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی. https://civilica.com/doc/1193973

رشید، خ.، و بیات، ا. (۱۳۹۸). ساخت، اعتباریابی و شناسایی ساختار عاملی مقیاس انعطاف‌پذیری هیجانی در بین مراجعه‌کنندگان به مراکز بهداشتی-درمانی شهر همدان. علوم پزشکی رازی (مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران)، ۲۶(۶)، ۱۳–۲۴. http://rjms.iums.ac.ir/article-1-5625-fa.html

کارشکی، ح. (۱۳۹۲). ارزیابی ساختار عاملی مقیاس سبک‌های عاطفی در دانشجویان. مجله تحقیقات علوم رفتاری، ۱۱(۳)، ۱۸۵–۱۹۵. http://rbs.mui.ac.ir/article-1-313-fa.html

مکی، م.، طاولی، آ.، زهرایی، ش.، و شاهمرادی، س. (۱۴۰۲). رابطه دل‌بستگی و کیفیت مراقبت مادرانه با نقش میانجی‌گر انعطاف‌پذیری هیجانی. توانمندسازی کودکان استثنایی، ۱۴(۳)، ۲۴–۳۶. https://doi.org/10.22034/ceciranj.2024.398938.1772

محمدی، م.، محمدی، ت.، و رضایی، س. (۱۴۰۱). تأثیر آموزش راهبردهای تنظیم هیجان بر تمرکز و حل مسئله دانش‌آموزان تیزهوش پایه دهم. پژوهشنامه تربیتی، ۱۷(۷۱)، ۱۹۱–۲۱۲. https://doi.org/10.30495/educ.2022.1943060.275

Alarcón-Espinoza, M., Sanduvete-Chaves, S., Anguera, M. T., Samper Garcia, P., & Chacón-Moscoso, S. (2022). Emotional self-regulation in everyday life: A review. Frontiers in Psychology, 13, Article 884756. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.884756

Almukhambetova, A., & Hernández-Torrano, D. (2020). Gifted students’ adjustment and underachievement in university: An exploration from the self-determination theory perspective. Gifted Child Quarterly, 64(2), 117–131. https://doi.org/10.1177/0016986220905525

Alsarayreh, K. S. T., Aladwan, S. K. A., Hassan Rafi, A. S., Alshoubaki, N. H. H., & Al Remawi, S. A. K. A. (2023). Examining the predictive role of self-regulation on characteristics of gifted middle school students in Jordan. International Journal of Educational Sciences, 41(1–3), 45–52. https://doi.org/10.31901/24566322.2023/41.1-3.1277

Ashe, M. L., & Wilson, S. J. (2020). A brief review of choice bundling: A strategy to reduce delay discounting and bolster self-control. Addictive Behaviors Reports, 11, Article 100262. https://doi.org/10.1016/j.abrep.2020.100262

Aykutlu, H. C., Dereli, F., Turan, B., Türk Kurtça, T., & Dursun, O. B. (2024). Gifted children and psychiatric disorders: Is the risk increased compared with their peers? Gifted Child Quarterly. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00169862241239649

Bai, Y., Wang, J., Huo, Y., & Huo, J. (2023). The desire for self-control and academic achievement: The mediating roles of self-efficacy and learning engagement of sixth-grade Chinese students. Current Psychology, 42(25), 21945–21953. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03275-9

Barbier, K., Donche, V., & Verschueren, K. (2019). Academic (under)achievement of intellectually gifted students in the transition between primary and secondary education: An individual learner perspective. Frontiers in Psychology, 10, Article 2533. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02533

Bird, B. M., Levitt, E. E., Stewart, S. H., Wanklyn, S. G., Meyer, E. C., Murphy, J. G., ... MacKillop, J. (2024). Posttraumatic stress and delay discounting: A meta-analytic review. Psychological Medicine, 54(3), 437–446. https://doi.org/10.1017/S0033291723003069

Cahyono, S. M., Retnawati, H., Mahmudah, F. N., & Pratama, G. N. I. P. (2024). The relationship between self-control and academic achievement: A meta-analysis investigation. Jurnal Pendidikan Vokasi, 14(2). https://doi.org/10.21831/jpv.v14i2.62649

Cheng, Y.-S., Ko, H.-C., Sun, C.-K., & Yeh, P.-Y. (2021). The relationship between delay discounting and Internet addiction: A systematic review and meta-analysis. Addictive Behaviors, 114, Article 106751. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2020.106751

Clark, C. A., Hatton-Bowers, H., Akhavein, K., & Rasby, S. (2024). Growing through adversity: The relation of early childhood educator post-traumatic growth to young children’s executive function. Frontiers in Psychology, 15, Article 1272294. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1272294

Cumming, M. M., Oblath, R., Qiu, Y., Frazier, S. L., Zelazo, P. D., Flores, H., & Park, J. (2024). Executive function, perceived stress, and academic performance among middle schoolers with and without behavior problems. Remedial and Special Education, 45(2), 85–100. https://doi.org/10.1177/07419325231176762

Decker, M. A. (2024). The relationship between psychological flexibility and academic success: A quantitative analysis [Doctoral dissertation, National University]. ProQuest Dissertations and Theses Global. https://www.proquest.com/openview/3cbe115d2c227a9ea3595ffdc2fe576b/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y

Desmet, O. A., & Pereira, N. (2022). The achievement motivation enhancement curriculum: Evaluating an affective intervention for gifted students. Journal of Advanced Academics, 33(1), 129–153. https://doi.org/10.1177/1932202X211057424

Diaz, J. (2024). Self-management and self-regulation: Skills for secondary student success [Doctoral dissertation, California State University, Northridge]. CSUN ScholarWorks. http://hdl.handle.net/20.500.12680/6w924k90k

Duplenne, L., Bourdin, B., Fernandez, D. N., Blondelle, G., & Aubry, A. (2024). Anxiety and depression in gifted individuals: A systematic and meta-analytic review. Gifted Child Quarterly, 68(1), 65–83. https://doi.org/10.1177/00169862231208922

Fong, C. J., Patall, E. A., Snyder, K. E., Hoff, M. A., Jones, S. J., & Zuniga-Ortega, R. E. (2023). Academic underachievement and its motivational and self-regulated learning correlates: A meta-analytic review of 80 years of research. Educational Research Review, 41, Article 100566. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100566

Hailikari, T., Nieminen, J., & Asikainen, H. (2022). The ability of psychological flexibility to predict study success and its relations to cognitive attributional strategies and academic emotions. Educational Psychology, 42(5), 626–643. https://doi.org/10.1080/01443410.2022.2059652

Harrison, L. J., Clarke, L., & Ungerer, J. A. (2020). Children’s drawings provide a new perspective on teacher–child relationship quality and school adjustment. Early Childhood Research Quarterly, 22, 55–71. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2020.01.001

Hofmann, S. G., & Kashdan, T. B. (2010). The Affective Style Questionnaire: Development and psychometric properties. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 32(2), 255–263. https://doi.org/10.1007/s10862-009-9142-4

Isiguzo, B. C., & Isukwem, G. C. (2024). Psychological correlates of academic underachievement among secondary school students in Akwa Ibom State. Journal of Education in Developing Areas, 32(2), 428–442. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2020.01.001

Kirby, K. N., Petry, N. M., & Bickel, W. K. (1999). Heroin addicts have higher discount rates for delayed rewards than non-drug-using controls. Journal of Experimental Psychology: General, 128(1), 78–87. https://doi.org/10.1037/0096-3445.128.1.78

Kovalčíková, I., Veerbeek, J., Vogelaar, B., Klimovič, M., & Gogová, E. (2024). Tracing progress in children’s executive functioning and language abilities related to reading comprehension via ExeFun-READ intervention. Education Sciences, 14(3), Article 237. https://doi.org/10.3390/educsci14030237

Kuznetsova, E., Liashenko, A., Zhozhikashvili, N., & Arsalidou, M. (2024). Giftedness identification and cognitive, physiological and psychological characteristics of gifted children: A systematic review. Frontiers in Psychology, 15, Article 1411981. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1411981

Leana-Taşcılar, M. Z. (2024). Psychometric analysis of underachievement tool for gifted students. Cogent Education, 11(1), Article 2397167. https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2397167

Liinamaa, S., Taulavuori, M.-S., Lappalainen, P., Puolakanaho, A., Lappalainen, R., & Kiuru, N. (2022). The role of psychological inflexibility in adolescent satisfaction with the educational track and school dropout intentions. Journal of Contextual Behavioral Science, 24, 141–148. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2022.05.003

Ma, S., & Li, Y. (2023). The impact of self-control on academic performance among Chinese adolescents. Journal of Education, Humanities and Social Sciences, 8, 1497–1501. https://doi.org/10.54097/ehss.v8i.4510

Mărcuș, O., Martins, E. C., Sassu, R., & Visu-Petra, L. (2022). On the importance of being flexible: Early interrelations between affective flexibility, executive functions and anxiety symptoms in preschoolers. Early Child Development and Care, 192(6), 914–931. https://doi.org/10.1080/03004430.2020.1816995

Mendaglio, S. (2013). Gifted students’ transition to university. Gifted Education International, 29(1), 3–12. https://doi.org/10.1177/0261429412440646

Mofield, E., & Parker Peters, M. (2019). Understanding underachievement: Mindset, perfectionism, and achievement attitudes among gifted students. Journal for the Education of the Gifted, 42(2), 107–134. https://doi.org/10.1177/0162353219836737

Morosanova, V. I., Bondarenko, I. N., & Fomina, T. G. (2022). Conscious self-regulation, motivational factors, and personality traits as predictors of students’ academic performance: A linear empirical model. Psychology in Russia: State of the Art, 15(4), 170–187. https://doi.org/10.11621/pir.2022.0411

Oluseyi, D. A. (2021). Identifying mathematics underachieving gifted in classroom. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 9(3), 207–213. https://dergipark.org.tr/en/pub/jegys/issue/64497/973469

Owan, V. J., Ukam, C. U., & Egame, E. A. (2023). Beyond school grades: Measuring students’ learning outcomes and the emergence of achievers and underachievers. Journal of Pedagogical Sociology and Psychology, 5(3), 1–20. https://doi.org/10.33902/jpsp.202320925

Papadopoulos, D. (2020). Psychological framework for gifted children’s cognitive and socio-emotional development: A review of the research literature and implications. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 8, 305–323. https://doi.org/10.17478/jegys.666308

Raoof, K., Shokri, O., Fathabadi, J., & Panaghi, L. (2024). Unpacking the underachievement of gifted students: A systematic review of internal and external factors. Heliyon, 10, Article e36908. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e36908

Razali, F., Majid, N. A., Azrin, A. A. M., & Quah, W. B. (2024). Exploring academic performance among gifted and talented students: A comprehensive review. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 13(1), 334–347. https://doi.org/10.6007/IJARPED/v13-i1/20144

Ridgley, L. M., DaVia Rubenstein, L., & Callan, G. L. (2020). Gifted underachievement within a self-regulated learning framework: Proposing a task-dependent model to guide early identification and intervention. Psychology in the Schools, 57(9), 1365–1384. https://doi.org/10.1002/pits.22408

Saxler, P. K. (2016). The Marshmallow Test: Delay of gratification and independent rule compliance [Doctoral dissertation, Harvard Graduate School of Education]. Harvard DASH. https://repository.najah.edu/server/api/core/bitstreams/1febc0f5-ef92-453a-9d6e-1fede87305f7/content

Schweizer, S., Parker, J., Leung, J. T., Griffin, C., & Blakemore, S. J. (2020). Age-related differences in affective control and its association with mental health difficulties. Development and Psychopathology, 32(1), 329–341. https://doi.org/10.1017/S0954579419000099

Snyder, K. E., Fong, C. J., Painter, J. K., Pittard, C. M., Barr, S. M., & Patall, E. A. (2019). Interventions for academically underachieving students: A systematic review and meta-analysis. Educational Research Review, 28, Article 100294. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2019.100294

Steenbergen-Hu, S., Olszewski-Kubilius, P., & Calvert, E. (2020). The effectiveness of current interventions to reverse the underachievement of gifted students: Findings of a meta-analysis and systematic review. Gifted Child Quarterly, 64(2), 132–165. https://doi.org/10.1177/0016986219894001

Tasca, I., Guidi, M., Turriziani, P., Mento, G., & Tarantino, V. (2024). Behavioral and socio-emotional disorders in intellectual giftedness: A systematic review. Child Psychiatry and Human Development, 55(3), 768–789. https://doi.org/10.1007/s10578-022-01420-w

Tsai, M. Y. (2023). Comparing perfectionism, cognitive mindset, constructive thinking, and emotional intelligence in gifted students by grade and gender. Social Sciences, 12(4), Article 233. https://doi.org/10.3390/socsci12040233

Twivy, E., Grol, M., & Fox, E. (2021). Individual differences in affective flexibility predict future anxiety and worry. Cognition and Emotion, 35(2), 425–434. https://doi.org/10.1080/02699931.2020.1843407

Usán Supervía, P., & Quílez Robres, A. (2021). Emotional regulation and academic performance in the academic context: The mediating role of self-efficacy in secondary education students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11), Article 5715. https://doi.org/10.3390/ijerph18115715

Wong, T. K., Colasante, T., & Malti, T. (2023). A longitudinal examination of school-related and mental health mediators linking emotion regulation to academic achievement. Journal of School Psychology, 101, Article 101253. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2023.101253

Zelazo, P. D., & Carlson, S. M. (2020). The neurodevelopment of executive function skills: Implications for academic achievement gaps. Psychology & Neuroscience, 13(3), 273–298. https://doi.org/10.1037/pne0000208

Zelazo, P. D., & Müller, U. (2002). Executive function in typical and atypical development. In U. Goswami (Ed.), Blackwell handbook of childhood cognitive development (pp. 445–469). Blackwell Publishing. https://doi.org/10.1002/9780470996652.ch20

Zuffianò, A., Colasante, T., Buchmann, M., & Malti, T. (2018). The codevelopment of sympathy and overt aggression from middle childhood to early adolescence. Developmental Psychology, 54(1), 98–110. https://doi.org/10.1037/dev0000417

مطالعات بین رشته ای در آموزش

کارکردهای اجرایی و کم‌پیشرفتی تحصیلی: مقایسۀ کارکردهای اجرایی گرم دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا و کم‌پیشرفت

مراجع

مراجع

دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 11
شهریور 1404
صفحه 133-152

کارکردهای اجرایی و کم‌پیشرفتی تحصیلی: مقایسۀ کارکردهای اجرایی گرم دانش‌آموزان تیزهوش با پیشرفت بالا و کم‌پیشرفت

مراجع

مراجع

دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 11شهریور 1404صفحه 133-152

دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 11
شهریور 1404
صفحه 133-152