تأثیر سواد برنامه‌ریزی درسی بر تدریس خلاق معلمان با نقش میانجی خودکارآمدی تدریس

دارابی, عابدین; حسنی, عاطفه

doi:10.48310/ise.2025.18519.1248

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

https://doi.org/10.48310/ise.2025.18519.1248

چکیده

زمینه و هدف: سواد برنامه‌ریزی درسی و خودکارآمدی تدریس برای آموزش خلاقانۀ معلمان ضروری است و به نظام آموزشی یاری می‌رساند تا اهداف خویش را محقق سازد؛ بنابراین این پژوهش به‌منظور بررسی تأثیر سواد برنامه‌ریزی درسی بر تدریس خلاق معلمان با نقش میانجی خودکارآمدی تدریس انجام شده است.
روش: روش پژوهش توصیفی – همبستگی و از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل کلیۀ معلمان زن دورۀ ابتدایی و متوسطه اول و دوم ناحیۀ 2 شهر کرمانشاه و به میزان 550 نفر بود که به روش کوکران و نمونه‌گیری تصادفی ساده، تعداد 226 نفر به‌عنوان نمونۀ آماری انتخاب شد؛ اما تعداد 221 نفر با محقق همکاری کردند. برای اندازه‌گیری داده‌ها از سه پرسشنامه استفاده شد: الف: پرسشنامۀ تدریس خلاق (هانگ و همکاران، 2005)، ب: پرسش‌نامۀ خودکارآمدی تدریس (اسچانن موران و وولفولک، 2001)، ج: پرسش‌نامۀ سواد برنامه‌ریزی درسی (نوربخش، 1391). برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آمار استنباطی و مدل‌سازی معادلات ساختاری، حداقل مربعات جزئی با استفاده از نرم‌افزار «اسمارت پی.ال.اس» (Smart PLS) استفاده شد.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان داد سواد برنامه‌ریزی درسی بر تدریس خلاق و خودکارآمدی تدریس، تأثیر مثبت و معناداری دارد. خودکارآمدی تدریس علاوه بر اینکه بر تدریس خلاق به شکل مثبت و معناداری تأثیر می‌گذارد، در رابطۀ بین سواد برنامه‌ریزی درسی و تدریس خلاق نیز نقش میانجی دارد. همچنین مدل مفهومی با مدل تجربی از برازش مطلوب برخوردار است.
بحث و نتیجه‌گیری: سواد برنامه‌ریزی درسی و آموزش خلاقانه، برای خودکارآمدی تدریس معلم ضروری است. طراحی مؤثر برنامۀ درسی، خلاقیت تدریس را پرورش می‌دهد. سواد برنامۀ درسی با ارائۀ چارچوبی که ادغام خلاقیت را در شیوه‌های آموزشی تشویق می‌کند، تأثیر قابل‌توجهی بر آموزش خلاق دارد. این ادغام برای پرورش محیطی که هم معلمان و هم دانش‌آموزان بتوانند توانمندی‌های خلاق خود را کشف کنند و توسعه دهند، بسیار مهم است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effect of Curriculum Planning Literacy on Teachers' Creative Teaching with the Mediating Role of Teaching Self-Efficacy

نویسندگان [English]

A Darabi ¹
Atefeh Hasani ²

¹ Department of Educational Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran

² Department of Educational Sciences, Faculty of Educational Science and Psychology, Payame Noor University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Background and aim: Curriculum planning literacy and teaching self-efficacy are essential for creative teaching and help the educational system achieve its goals; therefore, this research was conducted to investigate the effect of curriculum planning literacy on the creative teaching of teachers with the mediating role of teaching self-efficacy.
Data and method: The research method was descriptive-correlational of the structural equation modeling type. The statistical population of the research included all female elementary, middle, and high school teachers in District 2 of Kermanshah city, numbering 550, of whom 226 were selected as the sample size using Cochran's method and simple random sampling, but 221 cooperated with the researcher. Three questionnaires were used to measure the data. a: Creative teaching questionnaire (Hong et al., 2005), b: Teaching self-efficacy questionnaire (Tschannen-Moran & Woolfolk, 2001), c: Curriculum planning literacy questionnaire (Norbakhsh, 2012). For data analysis, inferential statistical tests and structural equation modeling partial least squares using Smart PLS software were used.
Findings: Data analysis showed that curriculum planning literacy has a positive and significant effect on creative teaching and teaching self-efficacy, teaching self-efficacy, in addition to having a positive and significant effect on creative teaching, plays a mediating role in the relationship between curriculum planning literacy and creative teaching. Also, the conceptual model has a good fit with the empirical model.
Conclusion: Curriculum planning literacy and creative teaching are essential for teachers' self-efficacy. Effective curriculum design cultivates teaching creativity. Curriculum literacy has a significant impact on creative teaching by providing a framework that encourages the integration of creativity into teaching methods. This integration is crucial for fostering an environment where both teachers and students can discover and develop their creative potential.

کلیدواژه‌ها [English]

Curriculum planning literacy
creative teaching
self-efficacy
teaching
teachers

مراجع

احمدی، غلامعلی، اوضاعی، نسرین، و عظیم‌پور، احسان. (۱۴۰۲). ارائۀ مدل ساختاری تأثیر اخلاق حرفه‌ای و سرسختی شغلی بر تدریس خلاق معلمان. تعلیم و تربیت، ۳۹(۳)، ۶۹–۸۶.

اسدی، صنم. (۱۴۰۳). ارتباط سواد برنامه‌ریزی درسی و کیفیت تدریس معلمان با مطالعۀ عمل فکورانه از طریق توسعۀ اخلاق حرفه‌ای در معلمان ابتدایی. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش‌وپرورش، ۱(۱۵)، ۲۷–۳۴.

بیابانی، محدثه، و گراوند، هوشنگ. (۱۴۰۲). مدل‌یابی رفتار تدریس خلاقانه بر مبنای توانمندسازی روان‌شناختی با میانجی‌گری خودکارآمدی خلاق در معلمان مدارس کم‌توان ذهنی. رویش روان‌شناسی، ۱۲(۱۱)، ۱۸۱–۱۹۲.

تقی‌پور، سحر، صالحی عمران، ابراهیم، و عابدینی بلترک، میمنت. (۱۴۰۱). نقش سواد برنامه‌ریزی درسی در عملکرد شغلی معلمان با میانجی‌گری جهت‌گیری تدریس. تدریس پژوهی، ۱۰(۲)، ۳۹–۶۰.

جلیلیان، سهیلا، نجاتی، وجیهه، و عظیم‌پور، احسان. (۱۴۰۱). نقش تعهد شغلی، خودکارآمدی خلاق و توانمندسازی روان‌شناختی در پیش‌بینی تدریس خلاق معلمان. پژوهش‌های تربیتی، ۱۰(۴۴)، ۱۲۹–۱۴۵.

دارابی عمارتی، عابدین، عارضی، سوزان، و عزیزی‌فر، پیمان. (۱۴۰۲). پیش‌بینی درگیری شغلی بر اساس سواد برنامه‌ریزی درسی، تدریس تحولی، خودکارآمدی تدریس و مهارت‌های ارتباطی در معلمان مقطع ابتدایی. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، ۲۰(۱)، ۹۹–۱۱۲.

قائد رحمتی، رضا، و ترکیان‌تبار، منصور. (۱۴۰۱). تبیین رابطۀ آموزش سواد رسانه‌ای با خلاقیت و توسعۀ یادگیری الکترونیکی دانش‌آموزان (مطالعه موردی: شهر دورود). دانش‌شناسی، ۶(۸)، ۶۲–۷۳.

کریمیان‌پور، غفار، باقری، سید محمدجابر، و معینی، کیا. (۱۳۹۹). نقش خودکارآمدی تدریس و اشتیاق شغلی در پیش‌بینی مقاومت در برابر تغییر در معلمان. پژوهشنامۀ تربیتی دانشگاه آزاد واحد بجنورد، ۱۵(۶۲)، ۱۷۹–۱۹۴.

گهواره، احسان، عبدی، علی، و سعیدی‌پور، بهمن. (۱۴۰۱). رابطۀ بین خودکارآمدی تدریس و خلاق با رفتار تدریس خلاقانۀ معلمان مقطع ابتدایی. مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، ۴(۱۰)، ۱–۱۴.

AlMohsen, F. (2023). The impact of early childhood teacher’s perception on the development of creative curriculum: A mixed approach. Journal of Studies in Education. https://doi.org/10.5296/jse.v14i1.21454

Barni, D., Danioni, F., & Benevene, P. (2019). Teachers’ self-efficacy: The role of personal values and motivations for teaching. Frontiers in Psychology, 10, Article 1645. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01645

Cabual, R. A., & Agapito, M. B. H. (2024). The 21st century literacies of the College of Education sophomore students under the new normal: A basis for curriculum innovation. EPRA International Journal of Environmental, Economics, Commerce and Educational Management, 84–89. https://doi.org/10.36713/epra19406

Chan, S., Maneewan, S., & Koul, R. (2023). An examination of the relationship between the perceived instructional behaviours of teacher educators and pre-service teachers’ learning motivation and teaching self-efficacy. Educational Review, 75(2), 264–286. https://doi.org/10.1080/00131911.2021.1916440

Chee, K. N., & Yahaya, N. (2016). Connections between creative teacher and their creativity in teaching. Malaysian Journal of Higher Order Thinking Skills in Education, 3, 1–26.

Cohen, J. (1988). The effect size. In Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed., pp. 77–83). Routledge.

Ellis, V., Souto-Manning, M., & Turvey, K. (2019). Innovation in teacher education: Towards a critical re-examination. Journal of Education for Teaching: International Research and Pedagogy, 45(1), 2–14. https://doi.org/10.1080/02607476.2019.1550602

Ghosh, P. (2024). A study on creative teaching through bioscience in developing creative thinking ability of students. International Journal for Multidisciplinary Research, 6(4). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i04.24224

Gibson, R. (2010). The ‘art’ of creative teaching: Implications for higher education. Teaching in Higher Education, 15(5), 607–613. https://doi.org/10.1080/13562517.2010.493352

Grainger, T. (2003). Creative teachers and the language arts: Possibilities and potential. Education 3-13, 31(1), 43–47. https://doi.org/10.1080/03004270385200071

Han, Y., & Wang, Y. (2021). Investigating the correlation among Chinese EFL teachers’ self-efficacy, work engagement, and reflection. Frontiers in Psychology, 12, Article 763234. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.763234

Hensler, S., Heinemann, D., Becker, M. T., Ackermann, H., Wiesemann, A., Abholz, H. H., & Engeser, P. (2009). Chronic pain in German general practice. Pain Medicine, 10(8), 1408–1415.

Hong, J., Horng, J. S., Lin, L., Chang, S. H., Chu, H. C., & Lin, C. (2005). A study of influential factors for creative teaching. In Proceedings of the International Conference on Redesigning Pedagogy: Research, Policy, Practice (pp. 1–11). National Institute of Education, Nanyang Technological University.

Huang, X. (2024). Constructing the associations between creative role identity, creative self-efficacy, and teaching for creativity for primary and secondary teachers. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 18(4), 523.

Ismail, N., Desa, S., & Balakrishnan, B. (2018). Science creative teaching design for science teachers. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 8(4), 1214–1220.

Jabeen, R., & Sarifa, N. (2024). Conceptualizing creativity: Leading to an efficacious EFL teaching. International Journal of Education, Learning and Development. https://doi.org/10.37745/ijeld.2013/vol12n84157

Kahramanoglu, R., Balaman, F., & Sahutoglu, N. G. (2019). The effect of the EBA (Educational Informatics Network) coding module’s use on secondary school students’ self-efficacy beliefs on programming and student opinions on the module. Universal Journal of Educational Research, 7(6), 1469–1479. https://doi.org/10.13189/ujer.2019.070614

Kapici, H. O., & Akcay, H. (2023). Improving student teachers’ TPACK self-efficacy through lesson planning practice in the virtual platform. Educational Studies, 49(1), 76–98. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1835610

Keskin, I. (2020). Evaluation of the curriculum of high school mathematics according to CIPP model. Bulletin of Education and Research, 42(3), 183–214.

Krishnan, S., & Eng, F. K. (2024). Creative teaching in mathematics: An example in linear algebra. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 13(3). https://doi.org/10.6007/ijarped/v13-i3/21426

Mahato, R. C., & Sen, S. (2023). Relationship among contexts knowledge (CK1), technological pedagogical content knowledge (TPCK) and attitude towards creative teaching for pre-service trainee teachers: A study on mathematics method subject. International Journal of Creative Research Thoughts, 11(4), d301–d314.

Marek, M., Lizárraga-Dueñas, L., Woulfin, S., Wetzel, M. M., & Muñoz, E. (2024). A framework for curriculum literacy in initial teacher preparation: Policy, practices, and possibilities. Journal of Teacher Education. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00224871241263803

Meyers, L. S., Gamst, G. C., & Guarino, A. J. (2013). Performing data analysis using IBM SPSS. John Wiley & Sons.

Nguyen, M. H., Jin, R., Hoang, G., Nguyen, M. H. T., Nguyen, P. L., Le, T. T., ... Vuong, Q. H. (2023). Examining contributors to Vietnamese high school students’ digital creativity under the serendipity–mindsponge–3D knowledge management framework. Thinking Skills and Creativity, 49, Article 101350. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101350

Ogunode, N. J., Olowonefa, J. A., & Ayoko, V. O. (2023). Task-oriented leadership style and performance of educational institutions in Nigeria. Ta’lim va rivojlanish tahlili onlayn ilmiy jurnali, 3(3), 12–22.

Okraj, Z. (2023). Creative teaching and teaching to creativity in the experiences of lecturers-innovators. E-Mentor, 102(5), 38–47. https://doi.org/10.15219/em102.1637

Orakci, Ş., & Durnali, M. (2023). The mediating effects of metacognition and creative thinking on the relationship between teachers’ autonomy support and teachers’ self-efficacy. Psychology in the Schools, 60(1), 162–181.

Regier, P., & Savic, M. (2020). How teaching to foster mathematical creativity may impact student self-efficacy for proving. The Journal of Mathematical Behavior, 57, Article 100720. https://doi.org/10.1016/j.jmathb.2019.100720

Santi, E. A., Gorghiu, G., & Pribeanu, C. (2024). Teachers’ perceived self-efficacy for mobile teaching and learning. Romanian Journal for Multidimensional Education/Revista Românească pentru Educaţie Multidimensională, 12.

Smith, L. A. (2023). Creativity in the English curriculum. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003243311

Stone, M. (1974). Cross-validatory choice and assessment of statistical predictions. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 36(2), 111–147. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1974.tb00994.x

Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17(7), 783–805. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1

Tubb, A. L., Cropley, D. H., Marrone, R. L., Patston, T., & Kaufman, J. C. (2020). The development of mathematical creativity across the high school: Increasing, decreasing, or both? Thinking Skills and Creativity, 35, Article 100634. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100634

Webster, E. (2020). Designing a curriculum for creativity. The Buckingham Journal of Education, 1(1), 101–108. https://doi.org/10.5750/tbje.v1i1.1835

Wetzels, M., Odekerken-Schröder, G., & Van Oppen, C. (2009). Using PLS path modeling for assessing hierarchical construct models: Guidelines and empirical illustration. MIS Quarterly, 33(1), 177–195. https://doi.org/10.2307/20650284

مطالعات بین رشته ای در آموزش

تأثیر سواد برنامه‌ریزی درسی بر تدریس خلاق معلمان با نقش میانجی خودکارآمدی تدریس

مراجع

مراجع

دوره 4، شماره 3 - شماره پیاپی 12
.
مهر 1404
صفحه 31-52

تأثیر سواد برنامه‌ریزی درسی بر تدریس خلاق معلمان با نقش میانجی خودکارآمدی تدریس

مراجع

مراجع

دوره 4، شماره 3 - شماره پیاپی 12.مهر 1404صفحه 31-52

دوره 4، شماره 3 - شماره پیاپی 12
.
مهر 1404
صفحه 31-52